समीक्षा : मानवी मन:स्थितीचा दिव्य आरसा आणि सुखाचा अंतर्वेध :- प्रो. शीतल हरीश करदेकर

*WEB TITLE:* समीक्षा लेख: मानवी मन:स्थितीचा दिव्य आरसा आणि सुखाचा अंतर्वेध! – प्रो. शीतल करदेकर

*SLUG:* manavi-mansthiticha-divya-aarsa-sukha-antarvedh-samiksha

*समीक्षा लेख: मानवी मन:स्थितीचा दिव्य आरसा आणि सुखाचा अंतर्वेध!*

*मूळ लेखक: रा. ग. सोनुने गुरुजी, बुलढाणा*
*समीक्षक: प्रो. शीतल हरीश करदेकर (मुख्य संपादक, माई मीडिया २४)*

आजचा आधुनिक मनुष्य बाह्य जगातील भौतिक सुख-सुविधांच्या आणि स्पर्धेच्या मागे इतका आंधळा होऊन धावत आहे की, त्याला स्वतःच्या आत डोकावून पाहण्याची उसंतच उरलेली नाही. अशा या कोलाहलाच्या युगात, रा. ग. सोनुने गुरुजी यांचा हा लेख म्हणजे वाळवंटात सुगंधी झुळूक यावी, तसा वाचकाला अंतर्मुख करणारा एक अप्रतिम वैचारिक दस्तऐवज ठरतो.

*१. ‘साक्षीभावाची’ आध्यात्मिक व व्यावहारिक गुंफण*

सोनुने गुरुजींच्या या संपूर्ण लेखाचा प्राण त्यांच्या सुरुवातीच्याच परिच्छेदात दडला आहे. बाहेर चाललेल्या प्रचंड विचारकल्लोळात जेव्हा लेखक म्हणतात, “मी हा विचार व भावना पाहणारा ‘साक्षी’ होतो…” तेव्हा ते थेट भारतीय तत्त्वज्ञानातील सर्वोच्च ‘साक्षीभावाची’ अनुभूती सामान्य वाचकाला सहजतेने करून देतात. विचारांच्या भाऊगर्दीत वाहत न जाता, स्वतःच्या मनाचे तटस्थ निरीक्षण करणे, हेच माणसाला स्थितप्रज्ञ बनवते.

*२. वैश्विक विचारांचा सुवर्णसंगम*

गुरुजींच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी या लेखात केवळ वैयक्तिक अनुभव न मांडता, त्याला थोर जागतिक विचारवंतांच्या विचारांचे भक्कम अधिष्ठान दिले आहे:
– स्वामी विवेकानंद यांच्या “काम सुखासाठी करू नका तर सुखी होऊन करा”
– आचार्य विनोबा भावे यांच्या “मन हा केंद्रबिंदू आहे”
– तत्त्वज्ञ प्लेटो यांच्या विवेकपूर्ण जगण्याचा संदर्भ
या सर्व संदर्भांमुळे हा लेख केवळ एक ललित लेख न राहता, मानसोपचार आणि अध्यात्माचा एक सुंदर मिलाफ बनला आहे.

*३. ‘स्वतःचे सुख’ ते ‘सामाजिक सुख’*

एक समीक्षक म्हणून मला या लेखातील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे वैयक्तिक सुखाच्या पलीकडे केलेली सामाजिक सुखाची मांडणी. जेरेमी बेंथेम यांच्या “The greatest happiness of greatest number” या सिद्धांताचा वापर करून सोनुने गुरुजींनी व्यक्तीला समाजाशी जोडले आहे. “मी स्वतः सुखी असून चालणार नाही तर समाज सुद्धा सुखी पाहिजे” हा विचार माणसाला संकुचित स्वार्थाकडून व्यापक परमार्थाकडे घेऊन जातो.

*निष्कर्ष*

रा. ग. सोनुने गुरुजी यांचा हा लेख म्हणजे केवळ अक्षरांचा संग्रह नसून, ती एका तावून सुलाखून निघालेल्या सशक्त मनाची गाथा आहे. पैसा आणि नात्यांमधून मिळणारे सुख हे तात्पुरते असू शकते, पण मनाच्या सशक्त मन:स्थितीतून निर्माण होणारे सुख हे शाश्वत असते, हा या लेखाचा मुख्य गाभा आहे.

अत्यंत सोपी, प्रवाही भाषा, विचारांची स्पष्टता आणि वाचकाला खिळवून ठेवणारी शैली यामुळे हा लेख वाचकाचे अंतर्मन ढवळून काढतो आणि शेवटी त्यालाही आनंदाने म्हणायला लावतो– “होय, मलाही सुख सापडले!”

हा उत्कृष्ट आणि विचारप्रवर्तक लेख आमच्या माई मीडिया २४ च्या वाचकांसाठी सादर करताना मला मुख्य संपादक म्हणून सार्थ अभिमान वाटत आहे. सोनुने गुरुजींच्या लेखणीला मनापासून सलाम!

*MAI MEDIA 24 | वृत्त: जे सत्य सांगते.*
*संपादक – प्रो. शीतल हरीश करदेकर*

—