🇮🇳*राष्ट्र हाच देव!* *स्वातंत्र्यदिनाचा उत्सव नव्हे, राष्ट्रधर्माचा संकल्प*

🇮🇳*राष्ट्र हाच देव!*

*स्वातंत्र्यदिनाचा उत्सव नव्हे, राष्ट्रधर्माचा संकल्प*

१५ ऑगस्टला तिरंगा आकाशात डौलाने फडकतो. राष्ट्रगीताचे स्वर कानावर पडतात आणि नकळत ऊर अभिमानाने भरून येतो. स्वातंत्र्यासाठी सर्वस्व अर्पण केलेल्या असंख्य ज्ञात-अज्ञात देशभक्तांचे स्मरण होते.

पण ध्वजारोहण झाले, राष्ट्रगीत झाले, मिठाई वाटली आणि स्वातंत्र्यदिन संपला—एवढाच या दिवसाचा अर्थ आहे का?

की या दिवशी प्रत्येक भारतीयाने स्वतःला एक प्रश्न विचारायला हवा—
*या राष्ट्राने मला खूप काही दिले; पण मी माझ्या राष्ट्राला काय दिले?*

सद्गुरू श्री वामनराव पै यांनी राष्ट्रप्रेमाला केवळ भावना किंवा घोषणेपुरते मर्यादित ठेवले नाही. त्यांनी अत्यंत ठामपणे सांगितले,
“*राष्ट्र हाच देव.*”

आणि राष्ट्रावर प्रेम करणे हा आपला राष्ट्रधर्म असल्याची जाणीव समाजमनात रुजवली.

या एका विचाराचा अर्थ समजून घेतला, तर देशभक्तीची व्याख्याच बदलते. राष्ट्र जर देव असेल, तर राष्ट्राची पूजा केवळ घोषणांनी कशी होईल? ती आपल्या विचारांतून, आचरणातून आणि कर्तव्यकर्मातूनच झाली पाहिजे.

सद्गुरूंच्या राष्ट्रविचाराचे क्षितिज मात्र भारतापुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी मानवजातीसमोर विशाल ध्येय ठेवले—
*हे जग सुखी व्हावे.*

आणि हे विश्वकल्याण साधण्यासाठी आपला हिंदुस्थान सर्वांगाने व सर्वार्थाने प्रगतीपथावर सर्व राष्ट्रांच्या पुढे गेला पाहिजे, असे त्यांनी प्रतिपादन केले.

यामागे दुसऱ्या राष्ट्रांवर वर्चस्व गाजविण्याची भावना नाही. उलट, भारत समर्थ झाला तर तो विश्वकल्याणासाठी अधिक समर्थपणे योगदान देऊ शकेल, ही त्यामागची भूमिका आहे.

या विचाराची मुळे आपल्या प्राचीन संस्कृतीत खोलवर रुजलेली आहेत. ऋषी-मुनींच्या अनुभूतीतून आलेले तत्त्वचिंतन आणि संतांनी लोकजीवनात रुजवलेले अध्यात्म आपल्याला सांगते—
*परमेश्वर एक आहे. तो सर्वत्र आहे आणि सर्व माणसे त्या परमेश्वराची लेकरे आहेत.*

याच अधिष्ठानातून समता, सामंजस्य, सहिष्णुता, सर्वधर्मसमभाव आणि विश्वबंधुत्वाची भावना भारतीय संस्कृतीत विकसित झाली.

म्हणून खरे राष्ट्रप्रेम दुसऱ्याचा द्वेष शिकवत नाही. आपला राष्ट्राभिमान दुसऱ्याचा अपमान करून मोठा होत नाही.

भारत शक्तिशाली व्हावा—पण जगाला भयभीत करण्यासाठी नव्हे;
भारत समृद्ध व्हावा—पण केवळ स्वतःच्या उपभोगासाठी नव्हे;
भारत जगात पुढे जावा—विश्वकल्याणासाठी अधिक समर्थ होण्यासाठी.

आजच्या भारताकडे पाहताना या संदर्भात एक नवा आत्मविश्वास जाणवतो.

नुकत्याच IIT दिल्लीच्या दीक्षांत समारंभात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी तरुणांशी संवाद साधत होते. विद्यार्थ्यांच्या हॉस्टेलमधील आठवणींपासून त्यांच्या कॅम्पसच्या अड्ड्यांपर्यंत सहज संवाद साधताना त्यांनी जीवनाचे एक सुंदर सत्य सांगितले—*कॅम्पसमध्ये syllabus आणि format असतो; पण बाहेरचे जीवन अनेकदा “out of syllabus” असते.*

अडचणी येतील, अनिश्चितता येईल; पण त्यांच्याबरोबर संधीही येतील.

आणि मग तरुणांना त्यांनी मोठे स्वप्न दिले—
“*Chip to ship”—भारतात निर्माण झाले पाहिजे.* आणि तुम्ही ते साध्य कराल हा विश्वास ही दर्शविला.

भारतीय तरुणांनी केवळ जगातील संधी शोधायच्या नाहीत; नव्या संधी निर्माण करायच्या आहेत. भारताने केवळ जगाकडून घ्यायचे नाही; जगाला देण्याची क्षमता निर्माण करायची आहे.

त्या तरुणांच्या उत्स्फूर्त टाळ्यांमध्ये केवळ एका नेत्याची लोकप्रियता नव्हती; त्यात भारताच्या नव्या पिढीचा स्वतःवरील विश्वास ऐकू येत होता.

नरेंद्र मोदींच्या प्रत्येक निर्णयाशी प्रत्येक भारतीय सहमत असेलच असे नाही. लोकशाहीमध्ये मतभेद असणे स्वाभाविक आहे. पण राजकीय मतभेदांच्या पलीकडे जाऊन त्यांच्या कार्यशैलीतील एक गोष्ट निश्चितच प्रेरणादायी आहे—*अखंड कार्यरत राहण्याची ऊर्जा आणि राष्ट्राच्या प्रगतीचा सातत्यपूर्ण ध्यास.*

वयाच्या पंचाहत्तरीतही देशभर आणि जगभर प्रवास, बैठका, कार्यक्रम, निर्णय, तरुणांशी संवाद आणि विकसित भारताच्या ध्येयाचा पाठपुरावा पाहताना प्रश्न केवळ एवढाच उरत नाही की ते किती काम करतात?

खरा प्रश्न आहे—
*मी माझ्या राष्ट्रासाठी माझ्या क्षमतेचा किती उपयोग करतो?*
कारण कोणताही एक पंतप्रधान, कोणतेही एक सरकार किंवा कोणतीही एक संस्था राष्ट्र घडवू शकत नाही.

राष्ट्र घडते शिक्षकाच्या वर्गात, शेतकऱ्याच्या शेतात, वैज्ञानिकाच्या प्रयोगशाळेत, कामगाराच्या कारखान्यात, सैनिकाच्या सीमेवरील जागरणात, डॉक्टरच्या सेवेत, उद्योजकाच्या उद्योगात आणि विद्यार्थ्याच्या अभ्यासात.

आणि सर्वांत महत्त्वाचे—
*राष्ट्र घडते सामान्य नागरिकाच्या प्रत्येक प्रामाणिक कृतीत.*

म्हणून “*राष्ट्र हाच देव*” म्हटल्यावर राष्ट्रपूजा ही एखाद्या विशिष्ट दिवसाची कृती राहत नाही.

आपले काम प्रामाणिकपणे करणे ही राष्ट्रपूजा आहे.
सार्वजनिक संपत्ती जपणे ही राष्ट्रपूजा आहे.
नियम पाळणे ही राष्ट्रपूजा आहे.
भ्रष्टाचाराला हातभार न लावणे ही राष्ट्रपूजा आहे.
आपल्या कामात गुणवत्ता आणि उत्कृष्टता आणणे ही राष्ट्रपूजा आहे.
पर्यावरण जपणे आणि समाजात सामंजस्य वाढवणे हीसुद्धा राष्ट्रपूजाच आहे.

सद्गुरूंच्या या राष्ट्रविचाराला त्यांच्या जन्मशताब्दी वर्षात आदरणीय प्रल्हाददादांनी एका अत्यंत अर्थपूर्ण अमृतवचनातून कृतीची दिशा दिली—
“*प्रत्येक कृती ही राष्ट्रहिताची, विश्वशांतीची.*”

या एका वाक्यात जीवनविद्येचे राष्ट्रचिंतन जणू एकवटले आहे.

*राष्ट्र हाच देव* — हे अधिष्ठान.
*हे जग सुखी व्हावे*— हे ध्येय.
आणि
*प्रत्येक कृती ही राष्ट्रहिताची, विश्वशांतीची*
-हा आचरणमार्ग.

म्हणजेच—
राष्ट्रातून विश्वाकडे.
राष्ट्रहितातून विश्वहिताकडे.
राष्ट्रप्रेमातून विश्वबंधुत्वाकडे.

म्हणून भारताला जगात पुढे जायचे आहे—फक्त अर्थव्यवस्थेने नव्हे, चारित्र्यानेही; फक्त तंत्रज्ञानाने नव्हे, तत्त्वज्ञानानेही; फक्त सामर्थ्याने नव्हे, सामंजस्यानेही.

स्वातंत्र्यवीरांनी आपल्याला स्वतंत्र भारत दिला.
आता पुढच्या पिढीला आपण कसा भारत देणार, हा प्रश्न आपला आहे.

समर्थ भारत.
समृद्ध भारत.
विज्ञाननिष्ठ आणि आधुनिक भारत.
पण त्याचबरोबर संस्कारशील, कर्तव्यनिष्ठ, सहिष्णू आणि विश्वकल्याणाचा विचार करणारा भारत.

कारण जगाला केवळ शक्तिशाली भारताची गरज नाही; शक्तीला विवेकाची आणि प्रगतीला मानवतेची जोड देणाऱ्या भारताची गरज आहे.

म्हणून या १५ ऑगस्टला तिरंग्यासमोर उभे राहताना केवळ,
“*माझा भारत महान!*”
एवढेच म्हणू नका.

स्वतःला एक प्रश्न विचारा—
“*माझा भारत अधिक महान व्हावा, यासाठी मी आज काय करणार?*”

उत्तर फार मोठे असण्याची गरज नाही.

आपले काम थोडे अधिक प्रामाणिकपणे करा. आपल्या जबाबदाऱ्या अधिक निष्ठेने पार पाडा. आपल्या क्षेत्रात उत्कृष्टतेचा ध्यास घ्या. समाजात सामंजस्य वाढवा. आणि प्रत्येक कृती करताना मनात एक कसोटी ठेवा—
*माझी कृती केवळ माझ्या हिताची आहे, की राष्ट्रहिताचीही आहे?*

१४० कोटी भारतीयांच्या मनात ही भावना जागी झाली, तर भारताच्या प्रगतीची जबाबदारी कोणत्याही एका नेत्याची राहणार नाही.
संपूर्ण राष्ट्रच राष्ट्रनिर्माता बनेल.

या स्वातंत्र्यदिनी म्हणून एकच संकल्प करूया—
🇮🇳*राष्ट्र हाच देव.*
*राष्ट्रप्रेम हाच राष्ट्रधर्म.*
*प्रामाणिक कर्तव्य हीच राष्ट्रपूजा.*
आणि—
*प्रत्येक कृती ही राष्ट्रहिताची, विश्वशांतीची.*

कारण भारताच्या उत्कर्षाचे अंतिम प्रयोजन केवळ भारताचा उत्कर्ष नाही—
भारताच्या उत्कर्षातून विश्वकल्याण!

आणि म्हणूनच आपल्या राष्ट्रप्रेमाचा अंतिम स्वरही—
🙏*हे जग सुखी व्हावे!*🇮🇳

भारत माता की जय !
जयहिंद 🙏

*-जयंत जोशी, +91 98223 20516, नाशिक, (लेखक जीवनविद्या मिशनचे नामधारक आहेत.)*