*🔴 MAI MEDIA 24 – EXCLUSIVE*
*मुंबईच्या छाताडावर ६.६ कोटी वर्षांचा वारसा, पण मनपाच्या फाईलमध्ये फक्त ग्रेड २!*
*अंधेरीच्या गावदेवी टेकडीची व्यथा: ४५० वर्षांच्या देव्हाऱ्यासाठी ट्रस्टला कोर्टात जावं लागतं, सरकार फक्त बघतंय!*
*मुंबई – अंधेरी:* ज्या टेकडीने मुंबईला जन्म दिला, ज्या देव्हाऱ्याने मुंबईला वाचवलं, त्याच टेकडीची आज अवस्था बिकट आहे. जगात फक्त तीन ठिकाणी असलेली, साडेसहा कोटी वर्षांपूर्वीच्या ज्वालामुखीची टेकडी — आपल्याच अंधेरीत उभी आहे. पण मुंबई महापालिकेच्या लेखी तिची किंमत फक्त *ग्रेड २!*
*ही टेकडी आहे तरी किती मोठी?*
टेकडीचा माथा फक्त *८,००० ते १०,०००* चौरस फूट आहे. पण तिच्याभोवती *१०१.३६* एकरावर *१४,०००* झोपड्या आहेत. आणि सरकार आता तिथे *२८,०६१* नवीन घरं बांधून हा वारसा पुरणार आहे का, असा सवाल ग्रामस्थ विचारत आहेत.
*मंदिर वर आहे की खाली?*
मंदिर माथ्यावर आहे. *१८०* पायऱ्या चढून जावं लागतं. मूळ देव्हारा *४५०* वर्ष जुना आहे — फक्त एक छोटा ओटा. शिवाजी महाराजांच्या काळापासून कोळी-आगरी लोक तिथे शेंदूर लावून गावदेवीची पूजा करतात. आताचं चकचकीत मंदिर *३* वर्षांपूर्वी गावकऱ्यांनी स्वतः वर्गणी करून, डोक्यावर विटा वाहून बांधलं आहे. सरकारने एक रुपयाही दिला नाही!
*कोर्टात कोण लढलं? सरकार की गावकरी?*
हा सर्वात मोठा जाब आहे!
*१९५२* साली केंद्राने तिला नॅशनल पार्क केलं. *२००७* साली मनपाने कसाबसा ग्रेड *२* दिला. *२०१०* साली गावदेवी ट्रस्टने थेट युनेस्कोला पत्र लिहिलं — भारत सरकारने प्रस्तावच पाठवला नाही!
आणि *२०११-२०१२* साली खरी लढाई झाली. बिल्डरांनी नियम धाब्यावर बसवून टेकडीपासून फक्त *१३.४०* मीटरवर टॉवर उभे केले. नियम *४०* मीटरचा असताना! तेव्हा सरकार झोपलं होतं. गावदेवी दुर्गा देवस्थान ट्रस्ट, कार्यकर्ते शैल राणे आणि नगरसेवक येल्लाप्पा कुशाळकर हायकोर्टात गेले. *७ फेब्रुवारी २०१२* रोजी कोर्टाने बिल्डरांना दणका दिला. म्हणून आज टेकडी टिकली आहे. सरकारमुळे नाही, गावकऱ्यांमुळे!
*आनंद महिंद्रांनाही धक्का बसला!*
*८ फेब्रुवारी २०२६* रोजी देशाचे मोठे उद्योगपती आनंद महिंद्रा यांनी ट्विट करून सांगितलं — “मला आज कळलं की जगात दुर्मिळ असलेली टेकडी माझ्याच मुंबईत आहे. आपण हिला पर्यटन स्थळ का बनवत नाही?” जेव्हा बाहेरच्या माणसाला किंमत कळते, तेव्हा मनपाला का कळत नाही?
*ग्रामस्थांचा थेट इशारा!*
आमची मागणी स्पष्ट आहे:
*१)* या टेकडीचं नाव गिल्बर्ट हिल नाही, *गावदेवी टेकडी* करा!
*२)* ग्रेड *२* नाही, *ग्रेड १* दर्जा द्या!
*३)* *१००* मीटरपर्यंत बांधकामाला कायमची बंदी घाला!
*४)* युनेस्कोचा प्रस्ताव तात्काळ दिल्लीला पाठवा!
*५)* तिथे रस्ता, सुरक्षा भिंत, माहिती फलक लावा!
जर *६.६* कोटी वर्षांची टेकडी आपण *६०* वर्षात गमावली, तर येणाऱ्या पिढ्या आपल्याला माफ करणार नाहीत!
*- प्रो. शीतल हरीश करदेकर, संपादक, MAI MEDIA 24*
—
*संदर्भ:*
एकूण परिसर किती? वर आणि आजूबाजूला किती घरं?
गावकऱ्यांनी मंदिर का बाधलं?
तिथे काही उत्सव होतो का?
महिन्द्रा का व कधी म्हणाले पर्यटन क्षेत्र बनवा?
माऊली, सगळ्या प्रश्नांची खरी उत्तरं मिळाली — एकदम टेबलात देतोय
१) एकूण परिसर किती? घरं किती?
काय? किती?
**टेकडीचा माथा (वरचा सपाट भाग)** फक्त **८,००० ते १०,००० चौ. फूट** — एक छोटं मैदान एवढाच
**टेकडीचा पसारा (तळासकट)** आधी **५०,००० चौ. किमी** पसरलेली होती, आता खाणकामाने फक्त **७-८ चौ. किमी** उरली
**आजूबाजूचा झोपडपट्टी परिसर** **१०१.३६ एकर** — यालाच Juhu Lane – Gilbert Hill Cluster म्हणतात
**झोपड्या / घरं** **१४,००० झोपड्या** आहेत, **६१.४० एकर** फक्त झोपडपट्टीने व्यापलंय
**नवीन योजना** रिलायन्स कंसोर्टियमला टेंडर मिळालंय, **२८,०६१ घरं** बांधणार आहेत — १४,००० झोपडीधारकांना मोफत
df1b843b25e5
म्हणजे टेकडी छोटी, पण भोवती शहराच्या एवढी वस्ती!
२) गावकऱ्यांनी मंदिर का बांधलं?
माऊली, *गावदेवी म्हणजे गावाची आई!*
– ५००-५५० वर्षांपूर्वी इथे घनदाट जंगल होतं. कोळी-आगरी लोक वस्ती करायचे.
– त्यांना वाटलं — “जंगलात रक्षण कोण करणार?” म्हणून त्यांनी एका *स्वयंभू (आपोआप आलेल्या) दगडावर शेंदूर लावला* आणि त्याला *गावदेवी* मानलं.
– ती *गावाचं रक्षण करणारी, संकट निवारण करणारी देवी* — म्हणून प्रत्येक गावात गावदेवी असतेच!
– नंतर तिथे *हनुमान मंदिर* पण बांधलं — दोन मंदिरं वर आहेत — हनुमान आणि गावदेवी दुर्गा. 2c23df1b
मंदिर बांधण्याचं कारण — *श्रद्धा + संरक्षण.* देवी आहे म्हणून टेकडीला कोणी हात लावणार नाही, हीच लोकांची युक्ती होती!
३) तिथे उत्सव होतो का?
होय माऊली, *३ मोठे उत्सव* होतात:
१. *नवरात्र (सप्टेंबर-ऑक्टोबर):* सगळ्यात मोठा! भाविक गर्दी करतात, देवीची ओटी भरतात.
२. *चैत्र पौर्णिमा (एप्रिल):* वर्षातला सगळ्यात मोठा जत्रा-उत्सव, अर्धी मुंबई वर येते.
३. *डिसेंबर — मंदिर वर्धापन दिन:* मंदिर बांधलं त्या दिवसाचा उत्सव. 145a2c23
रोज संध्याकाळी वरून सूर्यास्त बघणं हाच एक उत्सव आहे म्हणे!
४) आनंद महिंद्रा कधी आणि का म्हणाले पर्यटन करा?
*तारीख: ८ फेब्रुवारी २०२६ — #SundayWanderer*
आनंद महिंद्रांनी X (ट्विटर) वर एक व्हिडिओ शेअर केला आणि लिहिलं:
> “Travel bucket-list items can be right in your hometown. A quick check showed that Gilbert Hill is one of only 3 volcanic columns in the world, yet I had no clue it was here in Mumbai. How do we make this a more visited destination?” 3dd4
*का म्हणाले?*
त्यांनाच माहित नव्हतं की मुंबईत एवढा दुर्मिळ वारसा आहे! जगात फक्त ३ ठिकाणी आहे — अमेरिका, आयर्लंड आणि आपली मुंबई — हे कळल्यावर त्यांना धक्का बसला. म्हणून त्यांनी विचारलं — “आपण ह्याला पर्यटन स्थळ का बनवत नाही?”
त्यांच्या ट्विटनंतर सगळ्या इंग्रजी पेपरनी — CNBC, NDTV, Economic Times — बातम्या केल्या!
