रावण पुतळा जळतोय, पण प्रवृत्ती?
लेखक: संपादक – प्रो. शीतल हरीश करदेकर
MAI MEDIA 24 | वृत्त: जे सत्य सांगते.
दरवर्षी आपण रावण जाळतो. आकाशाला भिडणारा, दहा तोंडाचा आणि वीस हातांचा कागदी रावण फटाक्यांच्या आवाजात धडाडून पेटतो. जमलेली गर्दी टाळ्या वाजवते, आनंद व्यक्त करते आणि ‘असत्यावर सत्याचा विजय झाला’ म्हणून घरी परतते. पण वर्षानुवर्षे सुरू असलेल्या या प्रथेनंतरही एक गंभीर आणि मूलभूत प्रश्न उभा राहतोच—खरा रावण खरोखर जळतो का? की तो केवळ एका रात्रीचा देखावा बनून राहिला आहे?
रावण हा केवळ त्रेतायुगात लंकेचा राजा म्हणून जन्माला आला होता असे नाही. रावण ही एक प्रवृत्ती आहे, एक अनिष्ट मानसिकता आहे. आजचा रावण भ्रष्टाचाराच्या फाईलींमध्ये दडलेला आहे, बलात्काराच्या आणि शोषणाच्या मानसिकतेत वावरत आहे, जातीवादाच्या विषात मिसळला आहे आणि सत्तेच्या माजात गरळ ओकत आहे. या रावणाला मारण्यासाठी प्रभू रामाने १४ वर्षांचा वनवास भोगला, संयम ठेवला, वानरसेनेला सोबत घेऊन मर्यादा आणि नीती पाळली. आज आपण रावण जाळण्याचा पराक्रम दरवर्षी करतो, पण रामासारखे मर्यादा आणि संयमाचे आयुष्य जगण्याची आपली तयारी आहे का, याचे आत्मपरीक्षण करण्याची वेळ आली आहे.
या विषयाचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे, ‘रावणी प्रवृत्ती’ ही केवळ एखाद्या विशिष्ट लिंगापुरती किंवा पुरुषापुरती मर्यादित नाही. रावण प्रवृत्ती हे एक प्रातिनिधिक नाव आहे, परंतु ही विकृती स्त्री असो वा पुरुष, कोणामध्येही असू शकते. आजच्या आधुनिक समाजात या प्रवृत्तीने आपले रूप बदलले आहे. पुरुषांमधील रावणत्व जेव्हा अहंकार, शारीरिक बळजबरी आणि परस्त्रीकडे विकृत नजरेने पाहण्यातून प्रकट होते; तेव्हाच स्त्रीमधील रावणत्व हे असूया, कपट, दुसऱ्याचे सुखी कुटुंब उद्ध्वस्त करण्याची वृत्ती आणि ईर्षेतून समोर येते. अनेकदा कौटुंबिक हिंसेत किंवा हुंडाबळीसारख्या प्रकरणांमध्ये जेव्हा एक स्त्री दुसऱ्या स्त्रीचे जगणे असह्य करते, तेव्हा तिच्यातही लंकेचा तोच अहंकारी आणि क्रूर रावण जागा झालेला असतो. प्रवृत्तीला कोणतेही लिंग नसते, ती कोणत्याही मानवी मनात घर करू शकते.
रावणाची दहा तोंडे ही केवळ रूपके आहेत. आजच्या युगात ही दहा तोंडे लोभ, लाचखोरी, सोशल मीडियावरील चारित्र्यहनन, डिजिटल माध्यमांवर होणारे शोषण आणि पैशाच्या जोरावर कायद्याला पायदळी तुडवण्याच्या वृत्तीत रूपांतरित झाली आहेत. त्यामुळे दरवर्षी बाहेरचा कागदी पुतळा जाळण्यापूर्वी, आपल्या वैचारिक प्रदूषणाचा आणि स्वतःच्या मनातील विकृतीचा पुतळा आधी पेटवला पाहिजे.
जोपर्यंत प्रत्येक मानवी मनातील अहंकार, स्वार्थ, लोभ आणि एकमेकांकडे बघण्याची विकृत नजर जळत नाही, तोपर्यंत हा दसरा केवळ एक वार्षिक उत्सव आणि करमणुकीचा देखावाच राहील. रावण दरवर्षी जळतो, कारण आपण आपल्यातील विकृत विचारांनी त्याला दरवर्षी पुन्हा जन्म देतो. या दसऱ्याला पुतळ्यासोबतच मनातील रावण प्रवृत्तीचे दहन करणे, हीच खऱ्या अर्थाने विजयादशमी ठरेल!
कुणीतरी कुठेतरी काहीतरी करत असतं…वैश्विक शक्ती अशीच बनते
आईला आर्त साद…
जगदंब भवानी
खड्ग दे हाती …विश्वासाचे भान दे
आभाळाची साथ दे.
रानावनातल्या जीवांना जगण्याची साथ दे!
माय उदो आई उदो…
आई भवतारीणी विश्वतारिणी
भवभय हारिणी
चंड मुंड विनाशिनी
रक्तबिज नाशिनी
महिशासूर मर्दिनी
कोण तू काय तू कशी तू कुठे नाहीस तू…आमच्या जगण्याचे सार भान तू.
सारीपाट का मांडशी असा घनघोर..लेेकलेकी असहाय अगतिक
आस दे भास दे साथ दे..धनाला दिशा दे …विश्वमोहिनी शांती शांती शांती …
बुध्दी दे सोन पाऊली
ज्ञानदेव माझा सखा…तोच विश्वभर कवडसा
ये ह्रदयीचे ते ह्रदयी नेणारा…नायक बालक…चतुर..
किती ती प्रचंड नेणीवशक्ती मुक्ता…
नाव का ठेवलं तिचं तसं?
–
शीतल हरीश रामचंद्र (बुवा) करदेकर
