*चाळणी:*
*लेेखन- रा. ग. सोनुने गुरुजी*
*काळ हीच सर्वात मोठी चाळणी: रा. ग. सोनुने गुरुजींच्या ५ ओळींनी आयुष्याचा अर्थ बदलला*
काळ हा एका अखंड चालणाऱ्या चाळणीसारखाच आहे, ज्यातून सुखाचे, दुःखाचे, प्रेमाचे आणि अहंकाराचे सगळेच कण हळूहळू निसटून जातात. लेखक रा. ग. सोनुने यांच्या या संवेदनशील आणि तत्वज्ञानाने भरलेल्या विचारांचे अतिशय सुंदर, मार्मिक आणि डोळ्यात अंजन घालणारे विश्लेषण
१. ‘पाणी थांबेल अशी चाळणी’ : एक अशक्य मानवी ध्यासलेखक सुरुवातीलाच एक अशक्य वाटणारी मागणी करतात—”अशी चाळणी द्या, ज्यात पाणी थांबेल.” वैज्ञानिकदृष्ट्या हे अशक्य असले, तरी मानवी मनाची हीच सर्वात मोठी शोकांतिका आहे. माणसाला आयुष्यातील सुंदर क्षण, तारुण्य, आनंद आणि माणसे कायमची ‘पकडून’ ठेवायची असतात. पण जसे चाळणीत पाणी टिकत नाही, तसेच बदलणाऱ्या काळाच्या प्रवाहात कोणतेही डाग किंवा क्षण स्थिर राहू शकत नाहीत.२. तंत्रज्ञान विरूद्ध निसर्गाचा नियमआपण6 आजकाल प्रत्येक आनंदाचा क्षण कॅमेऱ्यात कैद करण्याचा प्रयत्न करतो. फोटो, व्हिडिओ यांच्या माध्यमातून आपण काळाला थांबवू पाहतो. पण सोनुने म्हणतात त्याप्रमाणे—तो कॅमेरा, ती डिजिटल मेमरी सुद्धा कालांतराने नष्ट होते. तंत्रज्ञान माणसाला अमूर्त आठवणी टिकवण्याचा आभास निर्माण करून देते, पण निसर्गाच्या ‘नष्ट होण्याच्या’ नियमापुढे ते शेवटी हतबल ठरते.३. ‘स्मृती’ आणि ‘विस्मृती’चा खेळकॅमेरा नाही तर निदान मनात आठवणी साठवून ठेवाव्यात, असा माणूस प्रयत्न करतो. पण मानवी मेंदू आणि मनालाही मर्यादा आहेत. काळ हळूहळू माणसाच्या स्मृतीवर धूळ टाकतो. कालपर्यंत ज्या गोष्टींशिवाय आपण जगू शकत नव्हतो, त्या आठवणीही विस्मृतीच्या गर्तेत कशा नाहीशा होतात, हे माणसाला कळतही नाही. काळाची चाळणी मनातील हळव्या आठवणींनाही गाळून टाकते.४. निळ्या आकाशाखालील ‘नश्वरता’या अथांग निळ्या आकाशाखाली कोणतीही गोष्ट चिरंतन नाही. लेखक इथे माणसाच्या मूलभूत भावनांवर बोट ठेवतात:अहंकार: माणसाला स्वतःच्या पैशाचा, सत्तेचा, रूपाचा मोठा माज असतो. पण काळ एका झटक्यात हा अहंकार मातीत मिळवतो.प्रेम आणि तिरस्कार: तीव्र वाटणाऱ्या या दोन्ही भावना काळासोबत फिक्या पडत जातात.पुरस्कार आणि कीर्ती: जगात मिळालेले मानसन्मान, पुरस्कार हे देखील एका पिढीनंतर विस्मरणात जातात.५. काळाची तटस्थता (The Neutrality of Time)काळाला कोणाचीही दया येत नाही आणि कोणाबद्दल आकसही नसतो. काळ हा अत्यंत तटस्थ आणि निर्दयी आहे. त्याला तुमच्या प्रेमाचे कौतुक नसते आणि तुमच्या अहंकाराची भीतीही वाटत नाही. तो आपले ‘गाळण्याचे’ काम अविरतपणे करत राहतो.🌱 थोडक्यात निष्कर्ष:रा. ग. सोनुने यांचे हे लेखन आपल्याला ‘जगण्याचा’ एक नवा दृष्टिकोन देते. जर आयुष्याच्या चाळणीतून सगळेच क्षण निसटून जाणार आहेत, तर मग भूतकाळाला धरून ठेवण्याचा अट्टाहास कशासाठी? आणि भविष्याची चिंता कशासाठी?क्षण कॅमेऱ्यात किंवा मनात साठवण्यापेक्षा, तो क्षण ‘याच सेकंदाला’ पूर्णपणे जगून घेणे हाच या काळाच्या चाळणीवर एकमेव उपाय आहे. जे कायम टिकणारच नाही, त्याचा अहंकार बाळगणे व्यर्थ आहे,
विचार करायला लावणारा हा लेख समजून त्यातून विश्लेषण केलय.
*या विचारांचे ५ मार्मिक अर्थ:*
*१. ‘पाणी थांबेल अशी चाळणी’ – एक अशक्य मानवी ध्यास*
लेखक सुरुवातीलाच अशक्य मागणी करतात. वैज्ञानिकदृष्ट्या चाळणीत पाणी थांबणं अशक्य, तसंच मानवी मनाला सुंदर क्षण, तारुण्य, माणसे कायमची पकडून ठेवायची असतात. पण काळाच्या प्रवाहात काहीही स्थिर राहत नाही.
*२. तंत्रज्ञान विरुद्ध निसर्गाचा नियम*
आपण प्रत्येक क्षण कॅमेऱ्यात कैद करतो, काळाला थांबवू पाहतो. पण तो कॅमेरा, ती मेमरी सुद्धा नष्ट होते. निसर्गाच्या नियमापुढे तंत्रज्ञानही हतबल आहे.
*३. स्मृती आणि विस्मृतीचा खेळ*
मनात आठवणी साठवल्या तरी काळ त्यावर धूळ टाकतो. कालपर्यंत ज्याशिवाय जगू शकत नव्हतो, त्या आठवणीही विस्मृतीत जातात.
*४. निळ्या आकाशाखालील नश्वरता*
अहंकार – पैसा, सत्तेचा माज काळ मातीत मिळवतो.
प्रेम आणि तिरस्कार – दोन्ही भावना काळासोबत फिक्या पडतात.
पुरस्कार आणि कीर्ती – एका पिढीनंतर विस्मरणात जातात.
*५. काळाची तटस्थता*
काळाला कोणाची दया येत नाही. त्याला तुमच्या प्रेमाचं कौतुक नाही, अहंकाराची भीती नाही. तो फक्त गाळण्याचं काम अविरत करत राहतो.
*🌱 निष्कर्ष:*
जर आयुष्याच्या चाळणीतून सगळेच निसटून जाणार आहे, तर भूतकाळाला धरून ठेवायचा अट्टहास कशासाठी? क्षण कॅमेऱ्यात साठवण्यापेक्षा, तो ‘याच सेकंदाला’ पूर्णपणे जगून घेणे हाच उपाय आहे.
*विश्लेषण:प्रो.शीतल हरीश करदेकर*
*✒️ *लेखन: रा. ग. सोनुने गुरुजी* | *मनोविज्ञान, तत्वज्ञान अभ्यासक
MAI MEDIA 24*
—
*
