*नवी मुंबईची प्रगती : सकारात्मक नेतृत्व, दूरदृष्टी आणि उद्याचे शहर*
*नवी मुंबईचा पुढचा अध्याय : सामुहिक शहरी विकास की व्यक्तीकेंद्री पोकळ राजकारणाचा -हास ?*
🖊️
*दिनेश शिंदे*
राष्ट्रीय सह समन्वयक व
प्रसार माध्यम समन्वयक
*शिवसेना पक्ष*
नवी मुंबई हे भारतातील सिडको नियोजना अंतर्गत सुसुत्रबद्ध शहरांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते. मात्र, काळानुसार या शहरासमोरील आव्हाने बदलत आहेत. वाढती लोकसंख्या, जीर्ण होत चाललेल्या इमारती, वाहतुकीवरील वाढता ताण, नागरी सुविधांची वाढती गरज आणि शाश्वत विकासाची अपेक्षा या सर्वांचा विचार करून शहराला नव्या दिशेने नेण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे. अशा परिस्थितीत *विकासाला केंद्रस्थानी ठेवणारे नेतृत्व आणि दीर्घकालीन नियोजन* यांचे महत्त्व अधिक अधोरेखित होते.
लोकशाहीमध्ये मतभेद, टीका आणि चर्चा अपरिहार्य असतात. परंतु शेवटी नागरिकांचा विश्वास हा घोषणांवर नव्हे, तर प्रत्यक्ष कामांवर आणि त्यांच्या जीवनात झालेल्या बदलांवर अवलंबून असतो. *सुरक्षित घरे, दर्जेदार रस्ते, सक्षम पायाभूत सुविधा, स्वच्छ परिसर आणि आधुनिक नागरी व्यवस्था* या अपेक्षा पूर्ण करणारे प्रशासनच नागरिकांच्या दृष्टीने यशस्वी ठरते.
मागील काही वर्षांत महाराष्ट्रात शहरी विकास, पुनर्विकास, वाहतूक व्यवस्था आणि गृहनिर्माण या क्षेत्रांवर विशेष भर देण्याचा प्रयत्न दिसून येतो. नवी मुंबईकरांच्या मते, *उपमुख्यमंत्री ना. एकनाथ शिंदे यांनी नगरविकास क्षेत्रातील अनुभवाच्या आधारे शहरांचा नियोजनबद्ध विस्तार, पुनर्विकास आणि पायाभूत सुविधांच्या बळकटीकरणावर भर दिला आहे. या दृष्टिकोनामागे वाढत्या शहरांच्या भविष्यातील गरजांचा विचार असल्याचे ते मानतात.*
नवी मुंबईसाठी हा दृष्टिकोन विशेष महत्त्वाचा ठरतो. अनेक भागांमध्ये जुन्या इमारती, मर्यादित जागा आणि वाढत्या नागरी गरजा लक्षात घेता, केवळ समस्या मांडणे पुरेसे नाही; त्या सोडवण्यासाठी दीर्घकालीन उपाय आवश्यक असतात. *क्लस्टर पुनर्विकासासारख्या संकल्पना* याच विचारातून पुढे येतात. संपूर्ण परिसराचे नियोजन, रुंद रस्ते, सार्वजनिक सुविधा, हरित क्षेत्रे, पाणीपुरवठा, मलनिस्सारण व्यवस्था आणि सुरक्षित नागरी रचना यांचा एकत्रित विचार केल्यास शहर अधिक सक्षम बनू शकते.
विकासाच्या कोणत्याही आराखड्याचे यश केवळ संकल्पनेवर अवलंबून नसते; ते पारदर्शक अंमलबजावणी, वेळेवर पुनर्वसन, नागरिकांचा सहभाग आणि उत्तरदायी प्रशासन यांवरही अवलंबून असते. म्हणूनच विकासाबरोबर विश्वास निर्माण करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
राजकारणात प्रत्येक निर्णयावर टीका होते आणि ती लोकशाहीचा भाग आहे. परंतु रचनात्मक टीका ही पर्याय आणि उपायांसह असेल, तर ती विकास अधिक सक्षम करते. दुसरीकडे, विकासाच्या प्रत्येक प्रस्तावाला तत्त्वतः विरोध करणे किंवा प्रत्येक उपक्रमाची कोणतीही छाननी न करता स्वीकारणे—ही दोन्ही टोकाची भूमिका शहराच्या दीर्घकालीन हितासाठी योग्य ठरत नाही.
आजच्या काळात नागरिकांचे लक्ष *व्यक्तिकेंद्री ( self centred) राजकारणापेक्षा परिणामकेंद्री (result oriented)* प्रशासनाकडे अधिक वळताना दिसते. *रस्ते, पाणी, सार्वजनिक वाहतूक, पुनर्विकास, पर्यावरण, रोजगार आणि नागरी सुविधा या विषयांवर ठोस काम करणाऱ्या नेतृत्वाला* अधिक सकारात्मक प्रतिसाद मिळू शकतो, असे अनेक राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे.
नवी मुंबईच्या पुढील वाटचालीतही याच विचारांची गरज आहे. *शहराचा विकास हा कोणत्याही एका व्यक्तीचा विषय नसून, तो लाखो नागरिकांच्या भवितव्याशी निगडित आहे. नियोजन, उत्तरदायित्व, पारदर्शकता आणि नागरिककेंद्री धोरणे यांच्या आधारेच आधुनिक, सुरक्षित आणि सर्वसमावेशक नवी मुंबई घडू शकते.*
भविष्यातील शहरांची स्पर्धा घोषणांवर नाही, तर कामगिरीवर होणार आहे. त्यामुळे *नवी मुंबईची खरी ओळख राजकीय वादांनी नव्हे, तर नागरिकांच्या जीवनमानात झालेल्या सकारात्मक बदलांनी निर्माण होईल.* विकासाची दिशा, दूरदृष्टी आणि प्रभावी अंमलबजावणी यांचा संगम साधता आला, तर नवी मुंबई केवळ नियोजनबद्ध शहर म्हणून नव्हे, तर प्रगत, सुरक्षित आणि भविष्याभिमुख शहर म्हणून देशासमोर नवा आदर्श निर्माण करू शकते.
