*सक्षम वीज पारेषणाचा लोकाभिमुख आविष्कार*

*सक्षम वीज पारेषणाचा लोकाभिमुख आविष्कार*

*अमळनेर महाप्रदर्शनात महापारेषणचा गौरव*
———————
*उत्स्फूर्त प्रतिसादासह दालनाला सर्वोत्कृष्ट सादरीकरणाचा पुरस्कार*
——————–
घरातील दिवा, शेतातील पाण्याचा पंप, उद्योगातील यंत्रसामग्री आणि सार्वजनिक सेवांचे अखंड कार्य या सर्वांच्या मागे सक्षम वीजव्यवस्था उभी असते. वीजनिर्मिती केंद्रांपासून वितरण व्यवस्थेपर्यंत वीज पोहोचविणाऱ्या पारेषण यंत्रणेचे या प्रक्रियेत महत्त्वाचे स्थान आहे. महाराष्ट्राच्या विकासाला ऊर्जा देणाऱ्या या व्यवस्थेची ओळख नागरिकांना व्हावी, आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती मिळावी आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील संस्थांच्या कार्याविषयी विश्वास दृढ व्हावा, या दृष्टीने अमळनेरमधील ‘प्रगतिशील महाराष्ट्र–२०२६’ महाप्रदर्शनातील महापारेषणचे दालन विशेष ठरले.

जळगाव जिल्ह्यातील अमळनेर येथील कलागुरू मंगल कार्यालयात ७ ते ९ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत हे तीन दिवसीय महाप्रदर्शन आयोजित करण्यात आले होते. केंद्र व राज्य शासनाच्या विविध योजना, उपक्रम आणि सेवांची माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचविणाऱ्या या प्रदर्शनात महाराष्ट्र राज्य विद्युत पारेषण कंपनीने आपल्या कार्याचे आकर्षक डिजिटल सादरीकरण केले. कंपनीची प्रगती, ध्येय-उद्दिष्टे, आधुनिक पारेषण तंत्रज्ञान आणि सन २०३० पर्यंतच्या नियोजनाची माहिती एकाच ठिकाणी उपलब्ध झाल्याने दालन अभ्यागतांच्या आकर्षणाचे केंद्र ठरले.

*नागरिकांच्या उत्सुकतेला माहितीची जोड*
महापारेषणच्या दालनाला पहिल्याच दिवशी सुमारे चार हजार अभ्यागतांनी भेट दिली. शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थी, महिला आणि विविध क्षेत्रांतील नागरिकांनी मोठ्या संख्येने सहभाग घेतला. आपल्या दैनंदिन जीवनाशी जोडलेल्या विजेचा प्रवास नेमका कसा घडतो, पारेषण वाहिन्या आणि उपकेंद्रांची भूमिका काय असते, त्यांच्या देखभालीसाठी कोणते तंत्रज्ञान वापरले जाते, अशा विषयांविषयी अभ्यागतांनी उत्सुकतेने जाणून घेतले.

तांत्रिक विषय सामान्य नागरिकांपर्यंत पोहोचविताना त्यांची मांडणी सहज समजणारी असणे आवश्यक असते. महापारेषणच्या दालनातील डिजिटल सादरीकरणाने याच गरजेला प्रतिसाद दिला. माहितीला दृश्यांची जोड मिळाल्यामुळे पारेषण व्यवस्थेतील विविध उपक्रम समजून घेणे सुलभ झाले. विद्यार्थ्यांसाठी हे दालन पाठ्यपुस्तकातील विज्ञान आणि प्रत्यक्ष वापरातील तंत्रज्ञान यांना जोडणारी संधी ठरले. नागरिकांसाठी आपल्या परिसराच्या आणि राज्याच्या विकासामागील ऊर्जा पायाभूत सुविधांची ओळख करून घेण्याचे ते माध्यम बनले.

*ड्रोन आणि मोबाइल ॲपद्वारे तपासणी*
राज्याच्या पारेषण व्यवस्थेत दूरवर पसरलेल्या वाहिन्यांची नियमित गस्त आणि तपासणी महत्त्वाची असते. भौगोलिक परिस्थिती, दुर्गम परिसर आणि वाहिन्यांचा विस्तार लक्षात घेता या कामात आधुनिक साधनांचा वापर उपयुक्त ठरतो. प्रदर्शनात ड्रोनच्या साहाय्याने पारेषण वाहिन्यांची गस्त व तपासणी करण्याच्या महापारेषणच्या उपक्रमाची माहिती देण्यात आली.

ड्रोनच्या माध्यमातून वाहिन्या आणि संबंधित घटकांचे निरीक्षण करण्याची संकल्पना अभ्यागतांसाठी विशेष आकर्षण ठरली. अशा साधनांमुळे निरीक्षणाची प्रक्रिया अधिक माहितीपूर्ण होऊ शकते आणि देखभालीच्या नियोजनाला मदत मिळू शकते. तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष कार्यात होणारा उपयोग नागरिकांसमोर मांडल्याने महापारेषणच्या आधुनिकीकरणाच्या प्रयत्नांचे स्वरूप स्पष्ट झाले.

*उपकेंद्र स्वयंचलनाची ओळख*
पारेषण व्यवस्थेतील उपकेंद्रे ही महत्त्वाची कार्यस्थळे आहेत. वीजप्रवाहाचे नियंत्रण आणि व्यवस्थापन यामध्ये त्यांची प्रमुख भूमिका असते. दालनात एमटीएएमसी उपकेंद्र स्वयंचलन प्रणालीची माहिती सादर करण्यात आली. स्वयंचलनाच्या माध्यमातून उपकेंद्रांचे कार्य अधिक सुसंगत आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्याच्या प्रयत्नांची ओळख अभ्यागतांना झाली.

ड्रोन आणि उपकेंद्र स्वयंचलन यांसारख्या उपक्रमांचे एकत्रित सादरीकरण झाल्यामुळे महापारेषणच्या कार्याचा व्यापक पट नागरिकांसमोर आला. पारेषण व्यवस्था सक्षम ठेवण्यासाठी पायाभूत सुविधांसोबत निरीक्षण, माहिती व्यवस्थापन आणि तांत्रिक अद्ययावतीकरण यांनाही महत्त्व असते, हे यातून अधोरेखित झाले. आधुनिक तंत्रज्ञानाविषयी विद्यार्थ्यांमध्ये कुतूहल निर्माण करण्यासही या मांडणीने हातभार लावला.

*भविष्यातील गरजांचा विचार*
महाराष्ट्राच्या औद्योगिक, कृषी आणि नागरी विकासासोबत ऊर्जा पायाभूत सुविधांचे नियोजनही आवश्यक आहे. बदलत्या गरजांचा विचार करून पारेषण व्यवस्था सक्षम करण्यासाठी दीर्घकालीन दृष्टिकोन महत्त्वाचा ठरतो. महापारेषणच्या दालनात सन २०३० पर्यंतच्या नियोजनाची माहिती सादर करून कंपनीच्या भविष्यातील वाटचालीची ओळख करून देण्यात आली.

हरित ऊर्जेच्या भविष्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांची माहितीही अभ्यागतांना मिळाली. ऊर्जा क्षेत्रातील परिवर्तन समजून घेताना निर्मिती, पारेषण आणि वितरण या परस्परांशी जोडलेल्या प्रक्रियांचा विचार करावा लागतो. त्यामुळे सक्षम पारेषण व्यवस्थेचे महत्त्व नागरिकांपर्यंत पोहोचविणारे हे सादरीकरण उपयुक्त ठरले. कंपनीची ध्येय-उद्दिष्टे आणि नियोजन यांची माहिती देण्यामुळे सार्वजनिक कंपनीच्या कामाकडे अधिक व्यापक दृष्टीने पाहण्याची संधी मिळाली.

*मान्यवरांकडून कार्याचे कौतुक*
खासदार श्रीमती स्मिता वाघ, वस्त्रोद्योगमंत्री श्री. संजय सावकारे, रावेरचे आमदार श्री. अमोल जावळे आणि विधानपरिषद सदस्य श्री. नंदूभाऊ महाजन यांनी महापारेषणच्या दालनाला भेट दिली. त्यांनी कंपनीच्या कार्याची आणि तांत्रिक प्रगतीची माहिती जाणून घेत कौतुक केले. मान्यवरांच्या भेटींमुळे राज्याच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांविषयीच्या संवादाला आणखी बळ मिळाले.

महापारेषणचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक श्री. विक्रम कुमार (भा.प्र.से.) यांच्या नेतृत्वाखाली हे दालन साकारण्यात आले. संचालक (संचलन) श्री. सतीश चव्हाण, संचालक (प्रकल्प) श्री. दत्तात्रय पडळकर, संचालक (वित्त) श्रीमती तृप्ती मुधोळकर आणि अपर जिल्हाधिकारी तथा कार्यकारी संचालक (मानव संसाधन) श्रीमती सुचिता भिकाने यांचे मार्गदर्शन लाभले. कंपनीच्या विविध कार्यक्षेत्रांतील माहिती नागरिकांसमोर प्रभावीपणे मांडण्यामध्ये या मार्गदर्शनाचे महत्त्व होते.

*सर्वोत्कृष्ट सादरीकरणाचा गौरव*
महाप्रदर्शनात महापारेषणच्या दालनाला ‘सर्वोत्कृष्ट सादरीकरणाचा पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आला. खासदार श्रीमती स्मिता वाघ आणि आमदार श्री. राजूमामा भोळे यांच्या हस्ते महापारेषणचे जनसंपर्क अधिकारी डॉ. मिलिंद आवताडे यांनी हा पुरस्कार स्वीकारला.

कंपनीची कामगिरी, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि भविष्यातील नियोजन यांच्या सादरीकरणाला मिळालेला हा गौरव महापारेषणसाठी आनंदाचा क्षण ठरला. अभ्यागतांचा उत्स्फूर्त सहभाग आणि पुरस्कार यांमुळे तांत्रिक माहितीच्या लोकाभिमुख मांडणीचे महत्त्व अधोरेखित झाले. कंपनीचे कार्य नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी विषयाची अचूकता, सादरीकरणाची स्पष्टता आणि प्रत्यक्ष संवाद यांचा समन्वय किती उपयुक्त ठरतो, याची प्रचिती या उपक्रमातून आली.

*विविध सेवांचे एकत्रित व्यासपीठ*
‘प्रगतिशील महाराष्ट्र–२०२६’ महाप्रदर्शनात केंद्र व राज्य पातळीवरील ७५ हून अधिक संस्था सहभागी झाल्या होत्या. महापारेषण, महानिर्मिती आणि महावितरण यांच्यासह भारतीय मानक ब्युरो, वैज्ञानिक व औद्योगिक संशोधन परिषद, भारतीय कृषी संशोधन परिषद, आयआयटी मुंबई, भारतीय रिझर्व्ह बँक, नाबार्ड, भारतीय स्टेट बँक, डाक विभाग आणि भारतीय विशिष्ट ओळख प्राधिकरण यांचा सहभाग होता.

ऊर्जा, कृषी, विज्ञान-तंत्रज्ञान, उद्योग, बँकिंग आणि डिजिटल सेवांशी संबंधित माहिती एकाच ठिकाणी मिळाल्यामुळे नागरिकांना विविध संस्थांच्या कार्याची ओळख झाली. शासनाच्या योजना आणि उपक्रम नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी अशी प्रदर्शने उपयुक्त व्यासपीठ ठरतात. माहिती प्रत्यक्ष पाहण्याची, समजून घेण्याची आणि संबंधित विषयांविषयी उत्सुकता व्यक्त करण्याची संधी त्यातून मिळते.

अमळनेरमधील महापारेषणच्या दालनाने सक्षम वीज पारेषण आणि नागरिकांचे दैनंदिन जीवन यांतील संबंध उलगडला. आधुनिक तंत्रज्ञानाची ओळख, भविष्यातील नियोजनाची माहिती आणि नागरिकांचा सहभाग या माध्यमातून कंपनीची विकासाभिमुख वाटचाल लोकांपर्यंत पोहोचली. महाराष्ट्राला ऊर्जा देणाऱ्या पारेषण व्यवस्थेविषयी जागरूकता वाढविणारा आणि सार्वजनिक संस्थांशी नागरिकांचा संवाद समृद्ध करणारा हा उपक्रम ठरला.

*- डॉ. मिलिंद आवताडे*
*(लेखक हे महाराष्ट्र राज्य विद्युत पारेषण कंपनीत (महापारेषण जनसंपर्क अधिकारी म्हणून कार्यरत आहेत.)*