*🔱 श्रावणी जिवती पूजन : परंपरा, नवे संदर्भ आणि उद्याच्या सुरक्षित पिढीचा सुवर्णमध्य | विशेष महालेख –
संकलन, संपादन- प्रो.शीतल हरीश करदेकर
श्रावण महिना सुरू झाला की निसर्गासोबत संस्कृतीलाही बहर येतो. मंगळागौर, नागपंचमीच्या मांदियाळीत एक मूक पण मनाला भिडणारा सण दर शुक्रवारी घरोघरी साजरा होतो – तो म्हणजे ‘जिवती पूजन’.
जिवती ही ‘जिवंतिका’ या शब्दाचे रूप – लहान मुलांचे रक्षण करणारी मातृका देवी. श्रावणी शुक्रवारी सुवासिनी महिला भिंतीवर जिवती देवी, तिची मुले, नाग, नरसोबा यांचे चित्र लावतात. अक्षता-सुताचे गेळू, मुलांचे औक्षण आणि चणे-गुळाचा नैवेद्य दाखवून “माझ्या मुला-बाळांना सुखात ठेव” अशी आळवणी करतात. पूर्वी बालमृत्यू जास्त असल्याने हा विधी रोगराईपासून रक्षणासाठी होता.
*आज या परंपरेचे नवे संदर्भ काय?*
*१. शारीरिक आरोग्याकडून मानसिक स्वास्थ्याकडे :* आज आव्हान विषाणूंचे नाही, तर मानसिक ताण, नैराश्य आणि स्क्रीन ॲडिक्शनचे आहे. त्यामुळे आज जिवती पूजन म्हणजे ‘सुजाण पालकत्वाचा’ (Conscious Parenting) संकल्प आहे.
*२. मुलगा-मुलगी भेद संपला :* पूर्वी वंशाच्या दिव्यासाठी नवस केले जायचे. आज मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही समान मानून उज्ज्वल भविष्याची प्रार्थना केली जाते – हा सर्वात मोठा सकारात्मक बदल!
*३. कुटुंबाचे एकत्रीकरण :* न्यूक्लियर फॅमिली आणि मोबाईलच्या युगात संवाद हरवला आहे. जिवतीच्या निमित्ताने मुले एकत्र येतात, आईच्या हातचा नैवेद्य खातात आणि औक्षणातून भावनिक सुरक्षा मिळते.
*पण… जिवतीची पूजा करताना आजूबाजूची जिवंत लेकरं सुरक्षित आहेत का?*
रोज बदलापूर, कोलकाता सारख्या घटना घडत असताना केवळ भिंतीवरची जिवती पूजून चालणार नाही. उद्याची पिढी बळकट करायची असेल तर ५ स्तरांवर थेट शस्त्रक्रिया करावी लागेल!
*१. कौटुंबिक स्तर :* मुलाला स्त्रीचा आदर शिकवा, मुलीला स्वावलंबी बनवा. घरात इतके सुरक्षित वातावरण द्या की चुकीचे घडल्यास मूल आधी पालकांना सांगेल. ‘नाही’ ऐकण्याची सवय लावा.
*२. शैक्षणिक स्तर :* शाळा टक्केवारीचे कारखाने नकोत. बालवाडीपासून गुड टच-बॅड टच, जेंडर सेन्सिटायझेशन आणि कराटे/सेल्फ डिफेन्स सक्तीचे करा. मुलींनी रडण्यापेक्षा नराधमाचा गळा आवळण्याची ताकद कमवावी.
*३. सामाजिक स्तर :* ‘तिने काय कपडे घातले होते?’ हे व्हिक्टीम ब्लेमिंग बंद करा. गुन्हेगारावर सामाजिक बहिष्कार टाका. रस्त्यावर अन्याय दिसल्यास ‘मला काय त्याचे?’ म्हणून जाऊ नका – Active Bystander बना.
*४. कायदेशीर स्तर :* तारीख पे तारीख बंद! पॉक्सो अंतर्गत फास्ट ट्रॅक कोर्टात ६ महिन्यांत कठोर शिक्षा झालीच पाहिजे. कायद्याचा धाक रस्त्यावर दिसला पाहिजे.
*५. सामाजिक जिवती पूजन :* खरी जिवंतिका पूजा तेव्हाच सार्थ ठरेल जेव्हा स्वतःच्या मुलांसोबत अनाथ, वंचित मुलांच्या शिक्षणासाठी मदत कराल. पर्यावरणपूरक चित्रे वापरा, अंधश्रद्धा सोडा.
*शेवटचा विचार :* मुलींना देवी मानू नका, त्यांना माणूस म्हणून जगू द्या. मुलांना राजे बनवण्याऐवजी माणूस घडवा. जिवतीची पूजा तेव्हाच खरी ठरेल जेव्हा आपल्या घरातील आणि समाजातील जिवंत देवी सुरक्षित जगेल!
*अन्याय सहन करणार नाही, नराधमांना सोडणार नाही – हाच आजचा संकल्प!*
* संपादन,संकलन : शीतल हरीष करदेकर*
टीम माई मीडिया २४*
*#JivatiPujan #Shravan #BaalSuraksha #ConsciousParenting #MaiMedia24 #SpecialEditorial*
—
