सण विकायला नाहीत – जगायला असतात – मालांचे  बॉयकॉट करणारे त्यांचेच असतात!●

*MAI MEDIA 24 | २८ ऑगस्ट विशेष अग्रलेख – शीतल हरीष करदेकर*

● सण विकायला नाहीत – जगायला असतात – मालांचे  बॉयकॉट करणारे त्यांचेच असतात!●

सणांच्या जाहिरातींमधील वाद हा नेहमीच दोन विचारप्रवाहांना समोर आणतो. एक गट याला “क्रिएटिव्ह फ्रीडम” आणि आधुनिक विचार मानतो, तर दुसरा गट याला “सांस्कृतिक संवेदनशीलता” आणि परंपरेला धक्का लावणारी व्यावसायिक चाल मानतो.

●उदाहरणे:●
ब्रँड / कंपनी सण / प्रसंग वादाचे मुख्य कारण झालेली कारवाई
●तानिष्क (Tanishq)●डोहाळे जेवण हिंदू सून + मुस्लिम सासू – कौटुंबिक प्रेम दाखवले – ‘लव्ह जिहाद’चा आरोप सोशल मीडिया रोषानंतर जाहिरात मागे
●फॅबइंडिया (Fabindia)● दिवाळी दिवाळीला ‘जश्न-ए-रिवाज’ उर्दू नाव – मॉडेल्सना टिकली नाही हिंदू सणाचे इस्लामीकरण – जाहिरात हटवली
●मान्यवर (Manyavar)●लग्न आलिया भट्ट – ‘कन्यादान’ ऐवजी ‘कन्यामान’ हिंदू विधींचा अपमान – ट्रोलिंग
●सीएट टायर्स (CEAT)● दिवाळी आमिर खान फटाके न फोडण्याचा सल्ला देतो – फक्त हिंदू सणच टार्गेट? #BoycottCEAT

●पण मग वाद का होतात? ते मुद्दाम केले जातात का?●

सणांच्या वादग्रस्त जाहिरातींमागे व्यावसायिक गणित आणि मुद्दाम केलेली रणनीती – दोन्ही असतात.

●१. वाद का होतात?●
●Culture vs Modernity:●सण पवित्र मानले जातात – जेव्हा ब्रँड त्याला बोल्ड कपडे, पाश्चात्य पेहराव जोडतो – तेव्हा आक्रमण वाटतं.
●रीतीरिवाजांचे व्यापारीकरण:● भावनांपेक्षा ग्लॅमर जास्त – मूळ सणाचा आत्मा हरवतो.
●सिलेक्टिव्ह टार्गेटिंग:●’फटाके नको’, ‘कन्यामान करा’ – असं ज्ञान फक्त हिंदू सणांनाच का? यातूनच वाद!

●२. हे मुद्दाम केले जाते का? होय – याला म्हणतात Shock Value / Controversy Marketing!●
●मोफत पब्लिसिटी:●कोट्यवधी खर्चून जी प्रसिद्धी मिळत नाही – ती एका वादाने काही तासांत मिळते!
●Attention Economy:● हजारो ब्रँडमध्ये लक्ष वेधायचा सोपा मार्ग – धक्कादायक दाखवा!
●Gen Z टार्गेट:●जुन्या विचारांना आव्हान देऊन ‘कूल’ इमेज बनवणे!
●माफीचा फॉर्म्युला:●वाद झाला की जाहिरात मागे – एक माफी – विषय संपला – पण नाव लक्षात राहिलं!

●जागतिक ब्रँड्सची दुहेरी रणनीती (Global vs Local):●

नाइकी, कोका-कोला – पाश्चात्य देशात ख्रिश्चन संस्कृतीवर – मुस्लिम देशात तिथल्या प्रथांवर – उघड प्रयोग करत नाहीत – तिथे लायसन्स रद्द होतं! पण भारतात –

●’जिथे सर्वात जास्त ग्राहक – तिथे सर्वात जास्त प्रयोग’●- हाच फॉर्म्युला! हिंदू सण – बाजारपेठेचा कणा असल्यामुळे – तिथेच आधुनिकतेचे प्रयोग!

●मात्र आता चित्र बदललंय – तीव्र प्रतिक्रिया येऊ लागल्या आहेत!● हिंदू समाजातही – “फक्त आमच्याच सणांना लक्ष्य का करता?” – हा प्रश्न जोरात विचारला जातोय!

●●आणि बॉयकॉट करणारे दुसरे कोणी नाहीत – त्यांचेच ग्राहक असतात!* तानिष्कला २७०० कोटींचं नुकसान – फॅबइंडियाला नाव बदलून ‘झिलमिल दिवाळी’ करावं लागलं – हाच धडा!

●उपाय – जाहिरात क्षेत्रासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे:●
●१. सांस्कृतिक आदर:● मूळ धार्मिक विधी, चिन्ह, वेशभूषा यांचे अचूक आणि मर्यादित सादरीकरण असावे.
●२. समानता:● प्रबोधन सर्वच धर्मांच्या सणांना समान न्याय लावून व्हावे – सिलेक्टिव्ह टार्गेटिंग थांबवा!
●३. पूर्व-तपासणी समिती:●मोठ्या जाहिराती सार्वजनिक करण्यापूर्वी सांस्कृतिक अभ्यासकांकडून तपासून घ्याव्यात!

*निष्कर्ष:*

आधुनिकता ही काळाची गरज आहे, पण ती परंपरेचा गळा घोटून येता कामा नये! ग्राहकांनी तात्पुरता विरोध न करता – ठाम बहिष्कार टाकून – कंपन्यांना नैतिकतेचा धडा शिकवला पाहिजे! जोपर्यंत जाहिरातींना ‘नैतिकतेची जोड’ लाभत नाही – तोपर्यंत सणांचे बाजारू स्वरूप थांबणार नाही!

➡️ *मायमीडिया२४ विशेष पंचलाईन: “तुलना जगाशी नाही – आपल्या मातीशी आहे! सण विकायला नाहीत – जगायला असतात – आणि बॉयकॉट करणारे दुसरे कोणी नाहीत – तुमचेच जपलेले ग्राहक असतात – एकदा पैठणीचा अपमान झाला – की ग्राहक कायमचा दुसऱ्या दुकानात जातो!”*

✍️  शीतल हरीष करदेकर | MAI MEDIA 24*

—