आदरांजली:शाहीर दामोदर विटावकर ऊर्फ दामोदर शिदू कोळी – दर्याचा सूर आणि कोळी संस्कृतीचे शिल्पकार* , सूर थांबला पण नाद कायम राहील- शीतल हरीश करदेकर

शाहीर दामोदर विटावकर ऊर्फ दामोदर शिदू कोळी – दर्याचा सूर आणि कोळी संस्कृतीचे शिल्पकार* `🎵`

`२२ जुलै २०२६.`
माहुल कोळीवाडा सुन्न झाला. वाऱ्याचा आवाजही आज वेगळा वाटत होता. कारण कोळी समाजाचा आवाज, दर्याचा सूर, लोकसंस्कृतीचा पाया – `शाहीर दामोदर विटावकर ऊर्फ दामोदर शिदू कोळी` वयाच्या `९१` व्या वर्षी आपल्याला सोडून गेले.

त्यांच्या जाण्याने फक्त एक माणूस गेला नाही. `एक युग संपलं.` `🙏`

*१. जे आवाज घरोघरी पोहोचले*
कोळी समाजात काही नावं अशी आहेत की ती ऐकली की अंगावर काटा येतो.
– `शाहीर विठ्ठल उमप` – कोळी लोकनाट्याचे बादशहा. `धुये नको लरू` ला अजरामर केलं.
– पुष्पा पागधरे` – कोळी बाईचा आवाज. कष्ट, वेदना, आनंद सगळं त्यांच्या गळ्यातून बाहेर यायचं.
– `पांडुरंग वनमाळी`_- भक्ती आणि श्रद्धेचा सूर.
पण या सगळ्यांच्या पाया होता `शाहीर दामोदर विटावकर ऊर्फ दामोदर शिदू कोळी` – `लिहिणारे पण तेच, गाणारे पण तेच`. `✍️` `🎤`

*२. पडद्यामागचे आणि पडद्यावरचे शिल्पकार*
दामोदर शिदू कोळी हे फक्त स्टुडिओत बसून लिहीत नव्हते. ते स्वतः गात होते. गीतकार, संगीतकार, गायक आणि `कोळी-आगरी संस्कृतीचे दस्तऐवजकार` – ही सगळी ओळख एकाच व्यक्तीची. `🌊`

●. त्यांचे १२ पैलू – एका आयुष्याचा आलेख●

*१. `दस्तऐवजकार`*
जन्मापासून मृत्यूपर्यंत. कोळी जीवनाची `जिवंत डायरी` त्यांच्या गाण्यात आहे.

*२. `गीतकार, संगीतकार आणि गायक`*
शब्द पण त्यांचे, चाल पण त्यांची आणि आवाज पण त्यांचाच. `धुये नको लरू` ऐकली की हुंदका ऐकू येतो.

*३. `स्टार घडवणारे`*
`विठ्ठल उमप, पुष्पा पागधरे` सारख्यांना प्लॅटफॉर्म दिला आणि स्वतःही `गौरी गणपतीचे सणाला` ने घराघरात पोहोचले.

*४. `भाषा वाचवणारे`*
१९८० मध्ये `HMV` ने `धुये नको लरू` विनाइलवर काढले. आज तीच बोली `Saregama, Gaana, JioSaavn, Spotify` वर आहे. `💿`

*५. `सामाजिक आरसा`*
`माझे नवऱ्याने सोरीलाय धंदा` – कोळी बाईच्या व्यथेची हाक. ६. `गुरु`*
वयाच्या `८ ते ९०` वर्षांपर्यंत शिकवत होते.

ब्रीद काय तर भाषा गेली तर संस्कृती गेली`.

*७. `धर्म आणि संस्कृतीचा संगम`*
`आय माझी येकईरा माऊली, गौरी गणपतीचे सणाला` – मंदिरात पण आणि जत्रेत पण ही गाण वर्षानुवर्ष वाजत आलीत.                                                 ….     . .    .     .८. `काळानुसार चालणारे`*
`ग्रामोफोन > टेपरेकॉर्डर > DJ > Spotify > Reels`. आज DJ वर `धुये नको लरू` लागलं की मंडप रडतो.                     ९. `सामाजिक कार्यकर्ते`
कोळीवाड्यातील सण, लग्न, दर्या, प्रदूषण… सगळं त्यांच्या लेखणीत यायच.                                                             १०. `रेकॉर्डचा मान`*
HMV ने दिलेला हा मान म्हणजे `संपूर्ण कोळी समाजाला` मिळालेला मान.                                                            ११. `नवीन पिढीचे प्रेरणास्थान`
आजची युट्युब रिमिक्स करणारी पिढी त्यांच्याकडूनच प्रेरणा घेते.                                                                            १२. `विषयांची खोली`*
प्रेम, विदाई, सण, कष्ट, श्रद्धा, दर्या… प्रत्येक गाण्यात `मातीचा वास होता `.

*४. अजरामर गाणी* `🎵`
`धुये नको लरू दिलय मोठं घरा` – `आजही DJ वर सर्वात जास्त वाजणारं विदाई गीत`
`गौरी गणपतीचे सणाला गो बयनी बेगीन संगे चल मायेराला`
`आय माझी येकईरा माऊली`
`माझे नवऱ्याने सोरीलाय धंदा`
`अगो नाच पोरी मी कसा नाचतयं`

*उपसंहार*
`शाहीर दामोदर विटावकर ऊर्फ दामोदर शिदू कोळी` हे `आवाज पण होते आणि आत्मा पण`. `🙏`

जोपर्यंत कोळी लग्नात `DJ वर धुये नको लरू` वाजेल, तोपर्यंत ते आपल्यात जगत राहतील.

ते `गीतकार + संगीतकार + गायक + दस्तऐवजकार + समाजसेवक + गुरु` होते.
ते `कोळी समाजाचा आवाज, चेहरा आणि आत्मा` होते.

`दर्याचा सूर थांबला… पण शब्द व नाद अजरामर झाले` `

—

`