शिक्षण, युवा,आंदोलन..गाणीच सांगतात व्यवस्थेची कहाणी-शीतल हरीश करदेकर
प्रस्तावना
सिनेमा हा फक्त मनोरंजन नसतो माऊली. तो काळाचा दस्तऐवज असतो. समाजाचा आरसा असतो.
जेव्हा शाळा मार्कांची बाजारपेठ होते. कॉलेज सत्तेचं अड्डा बनतं. आणि शिक्षण फक्त डिग्रीचं कागद राहतं, तेव्हा पडद्यावरचे नायक आपल्यासाठी प्रश्न विचारतात.
३ इडियट्स मधला रँचो ओरडतो काबिल बना.
मुन्नाभाई हात पुढे करून म्हणतो दे दे झप्पी.
आरक्षण मधला प्राचार्य विचारतो खुद को खुदा समझ बैठा है क्या?
ही गाणी फक्त गाणी नाहीत. ह्या व्यवस्थेवरच्या चपराक आहेत. तरुणांच्या मनातली आग आहेत.
आज जेव्हा घोकंपट्टी ला ज्ञान म्हणतात. सत्ता ला सेवा म्हणतात. आणि प्रश्न विचारणाऱ्याला देशद्रोही ठरवतात, तेव्हा सिनेमेच आपल्याला आठवण करून देतात… शिक्षण म्हणजे माणूस घडवणं आहे… मशीन नाही.
म्हणूनच हा लेख. शिक्षण… युवा… आंदोलन… आणि त्याची कहाणी सांगणारी गाणी.
कारण बदल वरून येत नाही. बदल खालून, वर्गातून, कॅम्पसमधून येतो. ✊
१. शिक्षण युवा आंदोलन या विषयावरील चित्रपट आणि त्यातील महत्वाची गाणी
विद्यार्थी आंदोलन आणि राजकारण
युवा – २००४ कोलकात्याच्या कॉलेजमधील विद्यार्थी राजकारण. गुन्हेगारी राजकारणाविरुद्ध तरुणांचा उठाव.
महत्वाचं गाणं: फनाफे
“फनाफे… फनाफे… तुझको मैं कर लूं फना”
… तरुणांच्या रक्तातली आग
हझारों ख्वाहिशें ऐसी – २००३ १९७० ची नक्षलवादी चळवळ आणि आणीबाणी. दिल्ली विद्यापीठातील तरुण क्रांतीने पेटतात.
महत्वाचं गाणं: वक्त ने किया क्या हसीं सितम
“वक्त ने किया क्या हसीं सितम, तुम रहे ना तुम, हम रहे ना हम”
गुलाल – २००९ राजस्थानमधील कॉलेज राजकारण, हिंसा आणि सत्तेची चुरस.
महत्वाचं गाणं: आरंभ है प्रचंड
“आरंभ है प्रचंड, बोले मस्तकों के झुंड, आज जंग की घड़ी की तुम गुहार दो”
सामना – १९७५ ग्रामीण भागातील शिक्षण संस्था, साखर कारखाने आणि राजकारण. तरुणांचा वापर.
महत्वाचं गाणं: देवा तूचि गणेशु
“देवा तूचि गणेशु, संकट निवारणा, तुझिया कृपेविना कोण मजला तारी”
शिक्षण क्षेत्रातील भ्रष्टाचार आणि अन्याय
आरक्षण – २०१ शिक्षणाचे व्यापारीकरण, कोचिंग क्लास, आरक्षणाचा वाद.
महत्वाचं गाणं: कैसी ये गुरूर है
“कैसी ये गुरूर है, कैसी ये नशा है, खुद को खुदा समझ बैठा है”
सुपर ३० – २०१९ आनंद कुमारची सत्यकथा. गरीब हुशार मुलांना IIT साठी मोफत शिक्षण.
महत्वाचं गाणं: जुगनू
“जुगनू की तरह चमकते रहो, अंधेरों से तुम लड़ते रहो”
शिक्षणाच्या आयचा घो – २०१० गुणांची शर्यत, पालकांचा दबाव, कौशल्याऐवजी मार्क.
महत्वाचं गाणं: उद्याच्या पाऊलांना
“उद्याच्या पाऊलांना, आजचं स्वप्न द्या, त्यांच्या डोळ्यात आकाश भरू द्या”
शाळा – २०११ / कासव – २०१५ आणीबाणी आणि स्पर्धेचा ताण.
महत्वाची गाणी: रोबो काऊ क्यूंबले … मूकं करोति वाचालं
सामाजिक आणि शैक्षणिक सुधारणा
३ इडियट्स – २००९ घोकंपट्टी, पालकांचा दबाव.
महत्वाची गाणी: Give me some sunshine … All izz well
तारे जमीन पर – २००७ डिस्लेक्सिया असलेलं मूल. प्रत्येकाची शिकण्याची पद्धत वेगळी.
महत्वाचं गाणं: खोलो खोलो दरवाजे
“खोलो खोलो दरवाजे, देखो बाहर क्या होता है”
फँड्री – २०१३ / सैराट – २०१६ / पिपाणी – २०१३ जातीभेद आणि ग्रामीण शाळांची दुरवस्था.
महत्वाची गाणी: खविस लागली … याद लागली … मातीचं चाफं कळीचं
नैतिक शिक्षण
दो आँखें बारह हाथ – १९५७
महत्वाचं गाणं: ए मालिक तेरे बंदे हम
मुन्नाभाई MBBS – २००३ वैद्यकीय शिक्षणातील भावनाशून्यता.
महत्वाचं गाणं: दे दे प्यार की झप्पी
२. घेतले ३ सिनेमांची तुलना
शिक्षण व्यवस्थेवरील ३ वेगळे वार
मुद्दा ३ इडियट्स – २००९ मुन्नाभाई MBBS – २००३ आरक्षण – २०११
मुख्य विषय अभियांत्रिकी … घोकंपट्टी विरुद्ध बुद्धिमत्ता वैद्यकीय … माणुसकी विरुद्ध नियम शिक्षण … व्यापारीकरण विरुद्ध तत्व
व्यवस्थेचा चेहरा व्हायरस … फक्त पहिला नंबर डॉ. अस्थाना … भावनाशून्य डीन कोचिंग माफिया … पैशाने सीट
बंडखोर नायक रँचो … ज्ञानाने बदल मुन्ना … माणुसकीने बदल डॉ. प्रभा आनंद … तत्त्वाने बदल
महत्वाचं गाणं Give me another chance दे प्यार की झप्पी खुद को खुदा समझ बैठा है
मुख्य संदेश काबिल बना, यश पीछे आएगा डिग्रीसोबत दिलही हवं शिक्षण विकाऊ नाही
थोडक्यात: ३ इडियट्स सांगतो सिस्टीम बदला. मुन्नाभाई सांगतो माणूस बदला. आरक्षण सांगतो व्यवस्था बदला. ✊
३. वर्तमान विषयावर समारोप
क्रांतीने बदल असेच होत असतात.
जेव्हा सत्ताकेंद्र अहंकाराने भरतं. आपलं तेच खरं ही भूमिका येते.
सोबत अनियंत्रित लागेबांधे असले तथाकथित विद्वान यांच्या हाती प्रशासनिक नियंत्रण जातं.
जबाबदारी घेण्यास नेतृत्व सक्षम नसतं. पळपुटी भूमिका असते.
तेव्हा हुकुमशाहीपेक्षा विध्वंसक विखारी समाजव्यवस्था तयार होते.आणि मग हम करे सो कायदा. दमनशाही.
स्वतःचे भाट तयार करून स्वतःला देवत्व देण्यात आनंद वाटतो. हीच आजची परिस्थिती आहे.
कलियुगाची समाप्ती अजून दूर आहे.
पण अहंकारी कंस रावणाकार वाढलाय हे निश्चित. ✊
म्हणूनच आज शिक्षण युवा आंदोलन गरजेचं आहे. कारण सरकार जबाबदारी घेत नाही…
घोकंपट्टी नको … माणूस हवा.
सत्ता नको … जबाबदारी हवी.
हेच सूत्र महत्वाचे आहे.
—
`आता झाले माऊली` `🙏` `❤️`
`सगळे वर्ष मराठी अंकात २००४, २००९, २०१…`
`कॉपी करून डायरेक्ट पेस्ट कर` `💥`
