आपल्या मातीचा सुवास आणि मराठी सिनेमाचा स्वाभिमान: जागतिक प्रमाणपत्राची गरज काय?
आजचा १६ ऑगस्टहा दिवस चित्रपट आणि मनोरंजन सृष्टीच्या इतिहासात अत्यंत महत्त्वाचा आहे. याच दिवशी १९५४ मध्ये जागतिक स्तरावर आधुनिक सिनेमाचा चेहरा बदलणारे ‘टायटॅनिक’ आणि ‘अवतार’ फेम दिग्दर्शक *जेम्स कॅमेरून* यांचा जन्म झाला. त्यांनी सिनेमातील तंत्रज्ञानाची व्याख्या पूर्णपणे बदलून टाकली.
पण या जागतिक प्रवासाकडे पाहताना एक प्रश्न प्रत्येक मराठी मनाला पडतो – आपण नेहमी हॉलीवूडची उदाहरणे का देतो? महाराष्ट्राकडे आणि मराठी चित्रपटसृष्टीकडे जगाने का बघू नये? आणि सर्वात महत्त्वाचे, आपल्याला जगाच्या प्रमाणपत्राची गरजच काय?
१. आई आणि मातीचे विषय: तुलनाच अशक्य!*
आपली आई जशी जगात एकमेव असते, तिची जागा जगातलं कोणतंही वैभव घेऊ शकत नाही. तसेच आपल्या मातीतील विषयांचे आहे. आपले ग्रामीण जीवन, नाती, इतिहास, संतांची परंपरा, शिवछत्रपतींचा पराक्रम यांची तुलना जागतिक क्षेत्राशी करणे म्हणजे मातीचाच अपमान.
आज एक न्यूनगंड दिसतो – “परदेशी महोत्सवाने दाद दिली नाही तर आपली कला कमी”. पण आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांच्या मोहापायी देशातील गरिबी आणि लाचारी विकणे म्हणजे जागतिक होणे नव्हे! खरा चित्रपट तो जो गरिबीतही ताठ कण्याने जगणाऱ्या माणसाची जिद्द दाखवतो. `श्वास`, `फँड्री` हे त्याचे उत्तम उदाहरण आहेत.
२. इतिहास साक्षी आहे: महाराष्ट्रानेच दिली भारताला सिनेमाची ओळख
असे मुळीच नाही की जग महाराष्ट्राकडे बघत नाही.
-सुरुवात महाराष्ट्रातून: भारताचा पहिला मूकपट `राजा हरिश्चंद्र १९१३` – दादासाहेब फाळके. भारताच्या चित्रपटसृष्टीचे केंद्रच महाराष्ट्र आहे.
सुवर्णकाळ १९४०-१९६५: `शामची आई १९५३` – भारताचा पहिला राष्ट्रीय पुरस्कार. `अमर भूपाळी १९५१` – कान्समध्ये सन्मान. `मीठ भाकर`, `साधी माणसं`, `पेडगावचे शहाणे`. या काळात करोडोंचे बजेट नव्हते, होते ते गदिमांचे शब्द, बाबूजींचे संगीत आणि अस्सल जगणे.
– *राजकीय वास्तव*: `सिंहासन`, `सामना` – जब्बार पटेल. `वास्तव १९९९` – महेश मांजरेकर. मुंबईची चाळ संस्कृती आणि एका आईचा हृदय पिळवटून टाकणारा निर्णय.
३. आधुनिक काळ: कमी बजेट, जास्त इम्पॅक्ट
मराठी सिनेमाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे ‘कथा’. हॉलीवूड जे काम कोट्यवधी आणि VFX ने करते, तेच आपले दिग्दर्शक एका कॅमेऱ्या आणि अभिनयाने करतात.
जागतिक डंका: `श्वास २००४` – ४७ वर्षांनंतर ऑस्करला. `कोर्ट २०१४` – व्हेनिसमध्ये ‘लायन ऑफ द फ्युचर’. `किल्ला`, `फँड्री` – बर्लिनमध्ये गाजले.
बॉक्स ऑफिस: `सैराट २०१६` – १०० कोटींचा पहिला मराठी ब्लॉकबस्टर. `नटसम्राट २०१६` – अभिनयाचा कळस. `पावनखिंड`, `सुभेदार` – इतिहासाला भव्यता.
*प्रयोग*: `हरिश्चंद्राची फॅक्टरी`, `कट्यार काळजात घुसली`.
आपल्या चित्रपटांचे वैशिष्ट्य – वास्तववादी अभिनय आणि मातीतील कथा.
४. पैठणीची गुणवत्ता आणि मोठ्या बॅनर्सचा भ्रम*
पैठणी मौल्यवान आहे ती जागतिक बाजारात गेली म्हणून नाही, तर तिच्या रेशमाच्या कसामुळे. तसेच मराठी सिनेमा. `श्वास`, `कोर्ट`, `शांताराम` यांच्या चित्रपटांची गुणवत्ता ऑस्करवर अवलंबून नाही.
आज काही मोठी कॉर्पोरेट बॅनर्स पैसा आणि मार्केटिंगने गल्ला जमवतात. पण म्हणून तेच गुणवान असतात असे नाही. खरी गुणवत्ता पैशांच्या झगमगाटात नाही, कथेच्या सच्चेपणात आहे. ‘लोकल’ असणेच आपली सर्वात मोठी ताकद आहे.
५. केवळ ‘अनुदान’ नव्हे, तर ‘हक्काचे संरक्षण’ हवे
टॅक्स फ्री आणि सबसिडी म्हणजे मलमपट्टी आहे. खरे सहकार्य म्हणजे इकोसिस्टम:
१. *Mandatory Prime Time*: दक्षिण भारताप्रमाणे मल्टिप्लेक्समध्ये संध्याकाळी ६ ते १० मराठी चित्रपट सक्तीचे.
२. *राज्याचे OTT: स्वस्त डिजिटल थिएटर. जगात कुठेही मराठी सिनेमा पोहोचेल.
३. फिल्म सिटी अपग्रेड: गोरेगाव, कोल्हापूरमध्ये VFX, साऊंड लॅब सवलतीत.
४. ग्लोबल मार्केटिंग: आंतरराष्ट्रीय महोत्सवात स्टॉल्स, सबटायटल्ससाठी मदत.
५. रसिक निर्मिती: शाळा-कॉलेजमध्ये फिल्म ॲप्रिसिएशन.
“मराठी चित्रपटसृष्टीला भीकेच्या लाडूची गरज नाही, तर हक्काचे व्यासपीठ आणि संरक्षण हवे आहे.”
*समारोप: आपला सिनेमा, आपला अभिमान*
“मराठी चित्रपटसृष्टीची योग्यता मोजण्यासाठी आपल्याला जगाच्या प्रमाणपत्राची गरज नाही. आपली कला ही पैठणीसारखी अस्सल आणि कसदार आहे. तिची ताकद तिच्या गुणवत्तेत आहे. जग जेव्हा तिच्या प्रेमात पडेल तेव्हा पडेल, पण आधी आपण आपल्या मातीतील या ‘दर्जाचा’ अभिमान बाळगायला शिकले पाहिजे.”
हा अभिमान फक्त बोलून वाढणार नाही. तो तिकीट काढून थिएटरमध्ये जाऊन, आपल्या मातीतील अस्सल कलाकृतींना साथ देऊन वाढणार आहे. तेव्हाच आपली सांस्कृतिक ‘माऊली’ समृद्ध होईल.
*आपल्याला जगाच्या निकषांची गरज नाही. आपली कला आपल्या मातीतच श्रेष्ठ आहे आणि राहील!*
—
