विधानपरिषदेच्या १०० वर्षांच्या परंपरेला खरखरीत ओरखडा*
_१जुलै२०२६_शीतल
हरीश करदेकर
आजचा दिवस विधानाच्या इतिहासाला खरखर ओरखडा उमटवणारा दिवस ठरला आहे. 1921 वीर सैनिक पूर्ण केले. हे सर्वोच्च विचारवंता. इथेच अनेक कायदे घडले, अनेक दिग्गजांनी महाराष्ट्र घडवला. डॉ. विरोध, यशराव विधान विधान ‘विवेकसभागृह’ म्हणून याची प्रतिष्ठा होती. पण आज दि. १ जुलै २०२६रोजी विधान काही घडामोडी ही परंपरा, सन्मानात गेल्यावर विचार केला.
शिवसेना (उबाठा) गटाचे आमदार सचिन अहिर यांनी विकास गटात प्रवेश केला. त्यांना महायुतीने उपसभापतीपदाचे उमेदवार केले. पण मोदी उबाठा गटाने स्वीकारला नाही. विधान परिषद आणि विधान ‘ आज ते ‘उबा, असे विधान आहेत.
शताब्दी उत्तरार्धा ‘विरोधक पक्षाच्या, सत्ताधाऱ्यांचा प्रश्न उपसभापती हा आहे. १० व्या अनुसूची कलम २(१)(अ) स्पष्ट आहे – “स्वच्छेने पक्ष सोडला” की महिला अपात्र. पणश्वीत ‘राजीनामा नाही, उबाठा, राजकीय रचना गटाची’ असा निर्माण करण्याचा अर्थ बाहेरचा प्रश्न आहे. अपात्रतेचा निर्णय अधिकारी आहे.
हा फक्त तुमचा प्रतिष्ठेचा प्रश्न नाही, हा हिंदुहृदयसम्राट बाळासाहेबांचा विचार आहे. ज्या बाळासाहेबांनी ‘गद्दारी’ला संपूर्ण ठार दिला नाही, त्यांच्याच नावाने पक्षात आज ‘सोयची निष्ठा’ विचार आहे. उद्धव ठाकरे पुत्र आदित्य ठाकरे यांनी ‘सगळं काही दिलं, आनंद पळाले! रोजची आरती ओवाळत बस का?’ सचिन अहिर यांच्यावर ‘निष्ठाभंगाचा’ प्रश्न केला आहे. यातून बाळासाहेबांच्या ‘निष्ठा’ या शब्दाचा अर्थ काय, असा प्रश्न निर्माण होतो.
दुसरीकडे, गटाचे म्हणणे आहे की सचिन अहिर यांनी ‘स्वच्छेने’ प्रवेश केला. बाळासाहेबांचे विचार आम्ही एकत्र आहोत, असा त्यांचा दावा आहे. 10वी अनुसूची लागू होत नाही, कारण ‘पक्षांतर’ स्वभाव नाही तर ‘गटाचे विलनीकरण’, असा युक्तिवाद केला संबंध.
मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी नुकतंच शिवजयंत अनुभव कार्यक्रमात ‘ड्युप्लिकेट सरकारचं ड्युप्लिकेट काम’ असा टोला लगावला होता. त्यांच्या मते, सध्या ‘असली’ आणि ‘नकली’ मध्ये अंतर संपले आहे. बाळासाहेबांचा विचार म्हणजे फक्त भगवा नाही तर स्वाभिमान होता. आज तो स्वाभिमान ‘उपसभापती’च्या खुर्चीसाठी आहे, असा प्रश्न ठाकरे यांनी उपस्थित केला आहे. ‘ठाकरे’ नावाचे वजन आज, ते वजन ‘निष्ठे आहे पण’ वापरण्याची ‘सत्ते’साठी, हे त्यांचे स्वतंत्र वेळ आहे, असे म्हणणे आहे.
आपले राष्ट्रवादीचे अध्यक्ष शरद पवार भूमिका निवडतात. 100 वर्षांच्या विधानाचा प्रश्नातला प्रत्येक डाव त्यांनी पाहिला. ‘सत्तेशिवाय पर्याय नाही’ हे पवार आज महाचे मुख्य शिल्पकार होते. ‘उपसभापती’चा विषय त्यांच्या रणनीतीचा भाग आहे, अशी चर्चा वर्तुळात आहे. कारण ‘प्यादी’ नाही, ‘सारीपात’ महत्त्वाचा असतो.
*भाजने उपसभापती राज्य उपसभापती डॉ. नीलम गोऱ्हे यांना डावले. त्यामागे ‘सातारा भागाची पार्वश्व आहे, अशी चर्चा आहे. सातारा लाभार्थी विकास केला नाही, डॉ. गोर्हेल यांनी विधान विधान खडेबोवले होते. गृहखाते नापसंत त्यांचे मुख्य मंत्री त्यांना पडता निर्देशांक चर्चा वर्तुळ आहे. एका ज्येष्ठ महिला सदस्याला, तीही उपसभापती पदाचा अनुभव असताना, डावलणे – हा ‘विवेकसभागृहा’च्या परंपरेला धरून आहे, असा प्रश्न होतो.*
पक्षनेपदकारद, विरोधी पक्षाचा पक्षाचा पाहा उपसभापती करवाचक – हे पक्षात आहे. का? कारण विरोधी पक्षनेतेपद दिले तर ‘उबाठा’ला सन्मान लाभतो, पण सदस्याला तर ‘उबाठा’ कमकुवत होतो, असे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे. २०२७ च्या मुंबई राज्यासाठी हा ‘मराठी मतांचा’ सारीपाट आहे. स्वत:::: सचिन अहिरही डावले जाईल, अशी त्यांना वर्तवली जाते. कारण या ‘प्यादी’ बदलतात, ‘खेळाडू’ सुरक्षा मदत करतात.
मग प्रश्न उरतो – जोराच्या सर्व निर्णयाचे प्रमाण का? ‘विधान परिषद १०० वर्ष’ वर्षांचे ग्रंथ संपादन पाहिलं – इतिहासात अनेक जण आम्ही आलो. पण ‘बहुतात्मक घटना परंपरा ठेवावी’ अशी अनेक उदाहरणे आहेत. हे सर्वोच्च विचारवंता. इथेच महाराष्ट्राच्या हिताचे अनेक कायदेले. आज त्याच विधानात ‘संख्याबळ’ हे संवादात्मक मूल्य ते, अशी व्यक्त होत आहे. इंदिरा गांधींकडे तीव्र होते. त्याच्यावर आणीबाणी आली. सीमाता, पण घटनात्मक परंपरा नोंदवली जाते.
१ जुलै २०२६रोजी बाळासाहेबांचा ‘निष्ठ’ हा विचार आणि १०० वर्षांची संसदीय परंपरा धोक्यात आपली भावना निर्माण झाली आहे. खुर्ची आहे, पण ‘विवेकगृहा’चे अवमूल्यन होऊ नये, ही अपेक्षा. कोणीही विचारेल – “मग घटना कायदे काही मानणार नाही?” त्याचे उत्तर कालच.
हा सचिन अहिर प्रश्न नाही. हा १०० वर्षांचा, प्रतिष्ठेचा बाळासाहेबांचा विचार आणि भविष्याचा प्रश्न आहे. आदित्य ठाकरेंच्या रुपाने नवे लोकांना आराम मिळतो. लोकांना ओळखून बाहेर सुचना माणसं जपणं आवश्यक आहे. बाळासाहेबांचा वारसा जपला पाहिजे हेही तितकेच खरे.
*महाराष्ट्र हे विसरणार नाही.*
—
