*राजा शिवाजी! अंगावर रोमांच आणणारा, राजांचा देदीप्यमान इतिहास – रितेश देशमुखच्या कारकिर्दीतील मानाचा तुरा*

*राजा शिवाजी! अंगावर रोमांच आणणारा, राजांचा देदीप्यमान इतिहास – रितेश देशमुखच्या कारकिर्दीतील मानाचा तुरा*
*समीक्षा: शीतल करदेकर*
*रेटिंग: 4.5/5* ⭐⭐⭐⭐½

महाराष्ट्र दिनी प्रदर्शित झालेला रितेश देशमुख दिग्दर्शित ‘राजा शिवाजी’ हा फक्त चित्रपट नाही, तर एक सांस्कृतिक सोहळा आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या बालपणापासून अफजलखान वधापर्यंतचा प्रवास उलगडणाऱ्या या चित्रपटाने प्रेक्षकांसह राज्याचे वरिष्ठ आयपीएस अधिकारी विश्वास नांगरे पाटील यांनाही भारावून टाकले. त्यांनी या कलाकृतीला ‘अजरामर कलाकृती’ असे संबोधले आहे, आणि ते योग्यच आहे.

आजवर मराठी-हिंदीत आपल्या छत्रपतींवर अनेक चित्रपट आले. काही मनाला भिडले, रुजलेही. पण रितेश देशमुखसाठी हे मोठे आव्हान होते. चित्रपट पाहताना रितेश आणि संपूर्ण टीमने घेतलेली मेहनत क्षणोक्षणी जाणवते, आणि प्रत्येक प्रसंग हृदयापर्यंत पोहोचतो.

*दिग्दर्शकीय झेप आणि भव्य मांडणी:*
‘राजा शिवाजी’चे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे रितेश देशमुखची दिग्दर्शकीय झेप. केवळ दुसऱ्याच चित्रपटात त्याने इतिहास आणि कलेचा सुंदर समन्वय साधला आहे. इथे महाराजांना देवत्व न देता त्यांच्या ‘घडण्या’वर लक्ष केंद्रित केले आहे. १७व्या शतकातील आदिलशाही-निजामशाहीचा जुलमी अंमल, रयतेवरील अत्याचार आणि माँ जिजाऊंची तळमळ पडद्यावर प्रभावीपणे येते. “या अन्यायी राजवटीचा अंत माझा मुलगा करू शकेल का?” हा जिजाऊंचा प्रश्न चित्रपटाचा भावनिक कणा बनतो.

चित्रपटाचे मोठे यश म्हणजे केलेला सखोल अभ्यास. गाढवाच्या नांगराने केलेली पुण्याची नासधूस ते शिवरायांनी सोन्याच्या नांगराने केलेले भूमीपूजन, गनिमी कावा, जिजाऊ-शहाजी राजे यांच्यासोबतचे भावनिक बंध – प्रत्येक प्रसंग अस्सल आणि आपल्या मातीतला वाटतो. संतोष सिवन यांनी छायाचित्रणातून सह्याद्रीचा रांगडेपणा आणि भव्यता अप्रतिम टिपली आहे.

*तांत्रिक बाजू आणि अभिनय:*
अजय-अतुल यांचे संगीत हा चित्रपटाचा आत्मा आहे. धगधगीत आणि भक्तिमय पार्श्वसंगीत प्रत्येक प्रसंगाला नवी उंची देते. संवाद अंगावर शहारे आणणारे आहेत. युद्धाची दृश्ये भव्य असली तरी भडक CGI चा अतिरेक टाळल्याने ती अधिक वास्तववादी वाटतात.

रितेशने महाराजांची भूमिका साकारताना शौर्य, रणनीती आणि हळवेपणा यांचा उत्तम संगम साधला आहे. त्याची संवादफेक आणि डोळ्यांतील भाव महाराजांचे व्यक्तिमत्त्व जिवंत करतात. ही त्याच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्कृष्ट कामगिरी म्हणावी लागेल.
जिजाऊंच्या भूमिकेत भाग्यश्री यांनी कणखर मातेचा संयमित अभिनय केला आहे. महाराजांच्या पत्नीच्या भूमिकेत जेनेलियाने भावनिक बंध सुंदर मांडले आहेत. संजय दत्त, महेश मांजरेकर, सचिन खेडेकर यांची फौज चित्रपटाला बळकटी देते. विद्या बालन आणि अभिषेक बच्चन यांनीही भूमिकांना न्याय दिला आहे, जरी अभिषेकचा मराठी लहेजा आणखी सुधारता आला असता. रितेशची मुले – रियान आणि राहिल यांनी ‘बाल शिवाजी’ची भूमिका जिवंत केली आहे. सलमान खानचा विशेष कॅमिओ प्रेक्षकांसाठी सरप्राईज आहे.

*संदेश आणि प्रभाव:*
“हे हिंदवी स्वराज्य भोसल्यांचे नव्हते, तर रयतेचे राज्य होते” हा संदेश चित्रपट ठामपणे देतो. शिवरायांच्या मृत्यूनंतरही महाराष्ट्र २५ वर्षे औरंगजेबाशी लढला, कारण त्यांनी विचार रुजवला होता – हा क्लायमॅक्सचा भाग सर्वाधिक प्रभावी आहे.
पूर्वार्ध काहीसा माहितीप्रधान वाटला तरी त्याने चित्रपटाच्या प्रभावावर परिणाम होत नाही. नाट्यमयतेसाठी घेतलेल्या काही सिनेमॅटिक लिबर्टी इतिहास अभ्यासकांना खटकू शकतात, पण एकूण परिणामावर त्याचा फरक पडत नाही. १-२ युद्धप्रसंगांतील VFX अधिक सफाईदार असते तर आणखी मजा आली असती.
एकूणच, रितेशने आपल्या अभिनय आणि दिग्दर्शनाद्वारे महाराजांचा इतिहास केवळ दाखवला नाही, तर प्रेक्षकांना ‘अनुभवायला’ लावला आहे. संगीत आणि तंत्रज्ञानाच्या जोरावर हा चित्रपट केवळ मराठीच नव्हे, तर भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे.

—